بررسي اثر وضع ماليات بر فعاليت هاي سفته بازانه بر نقدينگي در ايران

كارشناسي ارشد

نقدينگي يكي از مهم‌ترين متغيرهاي كلان اقتصادي است كه تأثير زيادي بر اقتصاد كشور دارد، لذا انكار اهميت نقدينگي در يك اقتصاد پذيرفتني و ممكن نيست. افزايش نقدينگي متناسب با شرايط اقتصادي مي‌تواند آثار مثبت و منفي به همراه داشته باشد. در كشور ايران و به‌خصوص در شرايط اقتصادي چند ساله اخير، انگيزهٔ سفته‌بازي بيش‌ازپيش شده است كه مشكلات جدي به همراه دارد. جذابيت و سودآوري بيشتر سفته‌بازي نسبت به سرمايه‌گذاري در بخش توليد، نه‌تنها منجر به سرازيرشدن نقدينگي موجود به سمت بازارهايي با پتانسيل سفته‌بازي شده، بلكه باعث افزايش تقاضاي پول و در نتيجه افزايش نقدينگي شده است. به همين منظور و باتوجه‌به اهميت نقدينگي و تأثير رفتار سفته‌بازانه بر نقدينگي، لازم و ضروري است فعاليت‌هاي سفته‌بازي‌ كنترل شوند. يكي از روش‌هاي پيشنهادي براي كنترل سفته‌بازي وضع ماليات است. ماليات به‌عنوان يك سياست انقباضي علاوه بر كنترل سفته‌بازي و تأثير انقباضي خود مي‌تواند منبع درآمدي مناسبي براي دولت باشد. به همين خاطر، بررسي وضع ماليات بر رفتارهاي سفته‌بازانه بر نقدينگي در ايران به‌عنوان هدف اين پژوهش ذكر شده است. باتوجه‌به موضوع پژوهش، تأثير رفتار سفته‌بازانه بر نقدينگي در سه بازار ارز، طلا و زمين و وضع ماليات بر اين بازارها با استفاده از مدل خودرگرسيون برداري ساختاري و توابع عكس‌العمل آني بررسي شد. نتايج نشان داد شوك سفته‌بازي ارز نقدينگي را در چهار دورهٔ ابتدايي افزايش مي‌دهد؛ اما پس از مدتي، همراه با كاهش سفته‌بازي نقدينگي نيز كاهش مي‌يابد. واكنش نقدينگي به شوك سفته‌بازي طلا به‌صورت سينوسي رخ مي‌دهد. وضع ماليات بر سفته‌بازي طلا ابتدا از طريق افزايش هزينه سفته‌بازي منجر به كاهش سفته‌بازي و نقدينگي مي‌شود. اما پس از چند دوره علي‌رغم وضع ماليات بر طلا سفته‌بازي مجدد اوج گرفته و منجر به افزايش نقدينگي شود. سفته‌بازي در بازار زمين در چند دوره ابتدايي منجر به كاهش نقدينگي شود؛ اما از دوره سوم باتوجه‌به اعتقاد سرمايه‌گذاران به عدم كاهش قيمت زمين حجم معاملات سفته‌بازان در اين بازار افزايش مي‌يابد و منجر به افزايش نقدينگي مي‌شود. وضع ماليات بر معاملات زمين نيز با افزايش هزينه معاملات، خريدوفروش در اين بازار را كم مي‌كند. علي‌رغم تحمل بار مالياتي ايجاد شده، پس از شش دوره به دليل سودآوري خريدوفروش زمين، همچنان به فعاليت سفته‌بازي ادامه داده و نقدينگي افزايش مي‌يابد. باوجود همهٔ اين حقايق تاكنون توجه چنداني به ارتباط ميان سفته‌بازي و نقدينگي نشده است. در اين پژوهش باتوجه‌به اهميت نقدينگي به‌عنوان يك متغير كلان كه براي رسيدن به ديگر اهداف اقتصادي در برنامه‌هاي تعديل ساختاري استفاده مي‌شود و باتوجه‌به تأثير گسترش فعاليت‌هاي سفته‌بازي بر نقدينگي، چگونگي اين تأثير بررسي شد. همچنين در پژوهش‌هايي كه پيش‌ازاين صورت گرفتند، وضع ماليات به‌عنوان يك سياست كنترلي تنها در يك بخش نامولد مورد بررسي گرفته‌اند كه به دليل سودآوري بخش‌هاي نامولد ديگر پس از وضع ماليات بر يك بخش، اثرگذاري لازم را در كنترل نقدينگي ندارد؛ لذا در اين پژوهش وضع ماليات بر سفته‌بازي در بخش‌هاي نامولد ارز، طلا و زمين انتخاب شد و تأثير وضع ماليات به‌صورت هم‌زمان بر سفته‌بازي در اين بخش‌هاي نامولد بر نقدينگي بررسي شد.

231130

دانشگاه اصفهان

مجيد صامتي

اقتصاد

ايمان باستاني فر