انتخاب براي تحمل به خشكي و تنش شوري در لاين هاي اينبرد نوتركيب حاصل ‌از ‌تلاقي‌ بين‌گونه‌اي و ارقام جهاني گلرنگ

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

ژنتيك و بهنژادي گياهي

كارشناسي ارشد

پديده تنگناي ژنتيكي بخش زيادي از تنوع گلرنگ را طي هزاران سال انتخاب طبيعي و مصنوعي از بين برده است. بر اين اساس دو راهكار اساسي از سال 1390 در قالب پروژه اصلاح گلرنگ در دانشگاه صنعتي اصفهان مدنظر قرار گرفت. در راه كار اول از تلاقي بين‌گونه‌اي براي بازگرداندن بخشي از تنوع از بين رفته به‌ويژه براي تنش خشكي و شوري استفاده شد و در راه كار دوم جمع‌آوري و انتخاب درون ژرم پلاسم جهاني گلرنگ مدنظر قرار گرفت. تنش‌هاي غيرزيستي ازجمله تنش‌هاي شوري و خشكي نقش بسيار مهمي در كاهش عملكرد گياهان دارند. از تلاقي بين گونه¬اي مي¬توان به منظور افزايش تنوع ژنتيكي، انتقال سازگاري به تنش‌هاي شوري و خشكي تكاملي و ايجاد ارقام جديد استفاده كرد. در مطالعه‌ي اول(مزرعه اي) 9 لاين خالص نوتركيب (RIL) هستند كه از تلاقي دو به دو سه گونه C. tinctorius، C. palaestinus، C. oxyacanthus (سه جمعيت حاصل از تلاقي بين گونه¬اي TP، TO و PO) حاصل شده¬اند، به همراه 3 گونه‌ي والديني و همچنين 2 رقم رايج داخلي كشور (رقم‌هاي Koose وPadideh) و22 ژنوتيپ منتخب جهاني و ژنوتيپ‌هاي پايدار حاصل از مطالعات قبلي در مجموع 36 ژنوتيپ در سه محيط شامل خشكي (90 درصد تخليه رطوبتي)، نرمال (50 درصد تخليه رطوبتي) و شوري (ECw=20dSm-1) ارزيابي شدند. در مطالعه‌ي دوم منتخبي از اين لاين¬ها براي بررسي صفات فيزيولوژيك بررسي شدند. نتايج نشان داد تنوع كافي در ژرم پلاسم حاصل از تلاقي بين گونه اي از لحاظ كليه صفات و تحمل به تنش شوري و خشكي وجود دارد. نتايج همچنين نشان داد كه در اثر بروز تنش خشكي و شوري در گياه گلرنگ، كاهش عملكرد و تغييرات در صفات مورفولوژيك و فيزيولوژيك گياه اتفاق افتاده است. صفت تعداد دانه در غوزه در هر سه شرايط محيطي نرمال، تنش شوري و خشكي به ترتيب با مقادير 08/89، 97/89 و 84/89 درصد بالاترين درصد وراثت پذيري عمومي را داشت و پس از آن بيشترين مقدار وراثت پذيري در شرايط نرمال مربوط به صفات محتواي روغن دانه و تعداد غوزه دربوته به ترتيب با مقادير 51/88 و44/88 درصد بود. صفات عملكرد دانه و عملكرد روغن به ترتيب با مقادير 30/88 و 85/87 درصد در شرايط تنش شوري و 07/88 و 86/87 درصد در شرايط تنش خشكي داراي مقادير بالاي وراثت پذيري بودند. بيش‌ترين درصد تغيير و كاهش در اثر تنش شوري و خشكي مربوط به صفات عملكرد روغن و عملكرد دانه بود. شاخص تحمل به تنش(CSI) و شاخص پايداري(YSI) براي هر دو تنش شوري و خشكي ارتباط مثبت و معني داري با تعداد دانه در غوزه، وزن هزاردانه، عملكرد دانه و عملكرد روغن نشان دادند. بر اساس نتايج مربوط به ضرايب همبستگي، صفات ارتفاع بوته، تعداد دانه در غوزه و وزن هزار دانه كه همبستگي بالا با صفت عملكرد دانه داشتند، از اجزاء مهم و صفات مؤثر بر عملكرد دانه بودند. به‌منظور بررسي هم‌زمان كليه صفات بررسي‌شده و شاخص‌هاي تحمل به تنش و پايداري عملكرد، از مؤلفه‌هاي اصلي براي انتخاب بر اساس جميع صفات استفاده شد. در مجموع نتايج اين پژوهش نشان داد كه گياه گلرنگ دربرابر تنش شوري تحمل بيشتري نسبت به تنش خشكي نشان مي‌دهد، اگرچه برخي ژنوتيپ هاي متحمل به هردو شرايط تنش خشكي و شوري شناسايي شدند. ژنوتيپ هاي G52،G43 وG65 در تمامي تيمارهاي محيطي مورد ارزيابي، عملكرد دانه و شاخص CSI و YSI بالايي داشتند. بنابراين براي مناطقي كه با شوري آب و خاك و همچنين كمبود آب مواجه هستند، اين ژنوتيپ‌ها پيشنهاد مي‌شوند. در مناطق داراي آب يا خاك شور براي رسيدن به حداكثر عملكرد دانه در واحد سطح، لاين‌هاي نوتركيب 61TP و پس از آن 8TP نيز به دليل داشتن عملكرد بالا تحت شرايط معمول و تنش شوري و درعين حال بالا بودن شاخص تحمل به تنش اين لاين در شرايط تنش شوري پيشنهاد مي‌شود و مي‌توان پس از مطالعات تكميلي از آن استفاده كرد.

230880

ژنتيك و بهنژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان