مدلسازي خدمات منتخب اكوسيستم به منظور تعيين مناطق با اولويت حفاظت در حوضه آبخيز سد زاينده رود

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

منابع طبيعي

دكتري

مفهوم خدمات اكوسيستم و سرمايه هاي طبيعي به منظور نمايان كردن رابطه ميان رفاه اجتماعي بشر و پايداري بوم¬شناختي براي دستيابي به توسعه پايدار اكوسيستم¬هاي طبيعي به كار برده شده است. پژوهش¬هاي اخير نشان مي¬دهد كه تركيب خدمات اكوسيستم در تصميمات مديريتي براي فعاليت هاي حفاظتي و مديريت پايدار اكوسيستم هاي طبيعي مناسب تر است. ارزيابي اين خدمات داده¬هاي مناسبي براي درك بهتر استفاده پايدار از منابع¬طبيعي و نگهداري اين منابع براي نسل هاي آينده را فراهم مي¬كند. اين پژوهش ها نشان مي دهد كه ادغام رويكرد خدمات اكوسيستمي در برنامه ريزي و مديريت سرزمين چالشي عمده در سطح جهان محسوب مي¬شود و با مرور مطالعات صورت گرفته در ايران، فقدان پژوهش در اين زمينه كاملا مشهود است؛ لذا ضروري است با كمي سازي مكاني خدمات اكوسيستم و ارزش¬گذاري آن¬ها، به برنامه¬ريزي مكاني استفاده و اولويت بندي مناطق طبيعي براي حفاظت، با توجه به ارزش خدمات اكوسيستم پرداخته شود. اين پژوهش در چهار مرحله اصلي انجام شد. مرحله اول كار شامل بررسي روند تغيير كاربري/پوشش اراضي منطقه مورد مطالعه با استفاده از نقشه مكاني كاربري در سه دوره زماني (گذشته، حال حاضر و آينده) است كه به عنوان مبناي مطالعه استفاده شد. مرحله دوم پژوهش شامل كمي سازي و نقشه سازي سه خدمت منتخب اكوسيستم (ذخيره كربن، حفظ خاك و كيفيت زيستگاه) به وسيله بسته نرم افزاريInVEST است. مرحله سوم پژوهش تعيين مناطق مهم خدمات اكوسيستم است. براي تعيين مناطق مهم از تحليل مكاني مناطق داغ در محيط Arc GIS از شاخص Gi استفاده شد. اين شاخص براي تشخيص مكان هاي با ارزش زياد و كم خدمات اكوسيستم است. مرحله چهارم پژوهش ارزشگذاري اقتصادي خدمات منتخب اكوسيستم بود. در نهايت نقشه كاربري/پوشش اراضي براي سال هاي 1991، 2021 و پيش بيني كاربري/پوشش براي سال 2051 تهيه شد. سپس نقشه خدمات اكوسيستم منتخب براي سال¬هاي 1991، 2021 و 2051 توليد گرديد. نتايج همپوشاني مناطق داغ خدمات منتخب اكوسيستم نشان داد كه 6/16 درصد از حوضه آبخيز سد زاينده رود به عنوان مناطق داغ خدمات اكوسيستم شناسايي شدند. با توجه به سطح زير پوشش مراتع و جنگل ها در منطقه مورد مطالعه، كل ارزش خدمات ترسيب كربن، حفظ خاك و كيفيت رويشگاه در سال 2021 داراي ارزشي معادل 24569528/66 دلار است. نقشه عرضه خدمات منتخب اكوسيستم (چه خدمتي و در كجا) ابزار مهمي براي مديران و تصميم گيران هستند و آن ها را قادر مي سازند تا نواحي داراي اولويت حفاظتي به علت عرضه بيشتر خدمات را شناسايي كنند. نتايج تخمين حداقل ارزش اقتصادي خدمات منتخب اكوسيستم مراتع و جنگل هاي حوضه آبخيز سد زاينده رود، نشان دهنده ارزش فراوان مراتع منطقه مورد مطالعه است. با توجه به جايگاه مهم مراتع خشك و نيمه خشك در مناطق مركزي ايران، برآورد ارزش اقتصادي خدمات اكوسيستم مي تواند قدم اصلي به منظور مشخص كردن جايگاه خدمات تنظيمي و زيستگاهي در اقتصاد محيط زيست كشور و همچنين آشنا كردن مردم و مسئولان از اهميت آن¬ها باشد. نكته قابل توجه اين است كه ارزشگذاري اين نوع خدمات مي تواند به تفكر رايگان تلقي كردن آن ها پايان دهد و از كاهش و تخريب اين منابع بكاهد.

230879

علوم و مهندسي مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان