زندگي معنوي و مختصات آن از منظر محمدرضا حكيمي و وين داير

دكتري

در اين پژوهش با رويكرد گفتمان پژوهانه، نگاه محمدرضا حكيمي در تقابل با ديدگاه وين داير به مباني معنويت شناختي زندگي مورد ارزيابي واقع شده است. اين مباني عبارتند از نگرش معنوي، گروش معنوي و روش معنوي. بدين صورت كه نقاط عطف و نظرات كليدي حكيمي و داير در مورد زيست معنوي با شيوه و قالب روش عملياتي تحليل گفتمان بشير(پدام) مورد سنجش وگفتمان كاوي قرار گرفته و نتايج بر اساس نظريات ون دايك و ژنت تحليل و ارزيابي شده است. در باب نگرش معنوي كه عبارتند از خداباوري، راهنماشناسي، انسان شناسي، آخرت و مرگ انديشي، گناه شناسي، آينده نگري و عدالت محوري ؛ حكيمي و داير تفاوتهاي مبنايي بسياري داشته و مي توان بيان كرد كه نگرش معنوي وين داير، نگرشي غير ديني، غير عقلاني، حداقلي و فردي است؛ در حاليكه جهان نگري معنوي محمدرضا حكيمي رويكردي عقلاني، ديني، اجتماعي و حداكثري است. در باب گروش معنوي كه شامل محبت به خدا، به خلق و طبيعت ميشود، شايد بيشترين تفاهم انديشه را مي توان براي هر دو در نظر گرفت. حكيمي و داير به محبت بسيار به خالق و مخلوقات تاكيد كرده و محبت را اساس معنويت معرفي نموده اند، ليكن در شيوه هاي محبت شاهد برخي تفاوتها هستيم. در باب روش معنوي هم در شيوه هاي سير و سلوك و عبادت تا حد زيادي در روش و هدف اختلاف نظر ديده ميشود. در معنويت داير مديتيشن و مراقبه جاي عبادت هاي متداول اديان الهي را گرفته است و از روشهاي خاص خود جهت تعالي روح و سير و سلوك استفاده مي كند و هدف نهايي وي نيز رسيدن به مكاشفه، الهام و جذب در اين دنيا مي باشد. در حاليكه حكيمي به عبادات مرسوم در اسلام و تشيع پايبند بوده و هدف غايي معنويت را رسيدن به قرب و رضوان الهي در اين دنيا و سعادت ابدي در جهان آخرت معرفي مي كند. در باب فضايل اخلاقي نيز شاهد اشتراكات فراوان و دستورات اخلاقي بسيار بوده كه شايد نقطه عطفي براي طرح ريزي يك معنويت مشترك جهاني باشد. در واقع داير به يك معنويت فردي و خودساخته اعتقاد داشته در حاليكه حكيمي ابعاد فردي و اجتماعي معنويت را در هم تنيده و مذهب را اساس معنويت مي داند. به علاوه مي توان بيان كرد كه حكيمي عناصر زيست معنوي را به صورت مبنايي و بر اساس اصول يقيني معارف اسلامي و تشيع بنيان و معرفي نموده است و داير بيشتر بر جنبه عملي، كاربرد و كاركرد عناصر معنوي تكيه داشته است.

230816

دانشگاه اصفهان

مهدي مطيع

علوم قرآن و حديث

محمدرضا ستوده نيا