دلالت هاي التزامي اصولي درتفسير الميزان ( بررسي ونقد آن)

دكتري

بحث دلالي از مهم‌ترين علومي است كه به درك متن مي‌پردازد؛ زيرا اين علوم معنا را توضيح داده و منظور و مراد را نشان مي‌دهند و براي تطبيق معاني متن با واقعيت جديد، ضوابطي را تعيين كرده و اصول و شرايطي را براي درك و فهم بهتر بنيان‌گذاري ميكنند. به همين دليل، متون علم اصول فقه به مباحث زبان‌شناختي و بلاغي معنايي و لغوي اهميت ويژه‌اي داده‌اند كه هدف و قصد آن‌ها درك صحيح و هماهنگ متن قرآني مطابق با طبيعت زبان عربي و روش‌هاي معمول آن در گفتگو و اصول تفسير، و منطق آن در بيان است كه بدون پنهان كردن يا تحريف يا دور كردن متن از معنا و مفهوم واقعي آن صورت ميگيرد. بنابراين، موضوع پژوهش دلالت التزامي از سوي استاد راهنما مطرح شد، زيرا روش (دلالت التزامي) از روش‌هاي مهم در فهم مقصود از متن قرآني است و زمينه‌اي وسيع براي گسترش درك متن قرآني فراهم مي‌كند. از اين رو، براي پژوهشگر در متن قرآني، درك و مطالعه، استنباط و تكيه بر آن، بازگشت به آن و پذيرش آن مهم است؛ زيرا به دلالت مقصود از متن قرآني نزديك‌تر است. مفسران اهميت بحث دلالي را تعريف كرده‌اند، كه افق‌هاي وسيعي را پيش روي مطالعات قرآني باز مي‌كند. علامه سيد محمد حسين طباطبائي كه در وسعت ديد و احاطه جدي از ديگر مفسران ممتاز است، دركتاب خود «الميزان في تفسير القرآن» به اين بحث اشاره و تصريح كرده است. تفسير الميزان، فضاي وسيعي را براي مطالعه جنبه ديگري از آن، يعني جنبه دلالي (و به ويژه دلالت التزامي) باز مي‌كند. به همين دليل، پژوهشي با عنوان: (نگرش اصولي به دلالت الزامي در تفسير الميزان؛ مطالعه تحليلي انتقادي) ارائه شده است. در اين پژوهش با استفاده از روش استقرايي و تحليلي استنباطي، تلاش شده است تا به بررسي آنچه از كتب اصول و مباحث دلالات ممكن بوده پرداخته شود. سپس به منظورتوضيح مفهوم اين دلالت و تعريف دقيق آن كه آن را از يك مفهوم عام به اصطلاحي جديد منتقل ميكند، به بررسي متون علما در مورد دلالت التزامي - با نگاه تحليلي دقيق - پرداخته مي¬شود. مهم‌ترين نتايج اين پژوهش عبارتند از اينكه دلالت التزامي، همان دلالت وضعي لفظي است و بر اساس آنچه علامه طباطبائي در مورد دلالت الفاظ به عنوان دلالت ظهوري كه فقط ظن را ارائه مي‌دهد، آورده است مي‌توان نتيجه گرفت كه دلالت التزامي تنها مفيد ظن است و نياز به قرائن ديگر براي نشان دادن قطعيت آن وجود دارد. مفسران در توضيح دلالت تا آنجا پيش رفته‌اند كه برخي از آن‌ها حتي التزام را به وضوح و صريح نياورده‌اند، بلكه اين موضوع از محتواي تفاسيرشان كشف مي¬شود.

230544

دانشگاه اصفهان

رعد العامري

علوم قرآن و حديث

رضا شكراني