بررسي و تحليل مقايسه ايي تأثير فرهنگي سامانيان و غزنويان در رشد فرهنگ اسلامي در ايالت بلخ قرن 4 و 5 هجري

كارشناسي ارشد

ايالت بلخ در قرون چهارم و پنجم هجري قمري، يكي از مراكز مهم فرهنگي، ديني و علمي خراسان بزرگ به شمار مي‌رفت. سامانيان، كه نخستين حكومت فارسي‌زبان ايراني را پس از طاهريان و صفاريان در سده هاي نخستين اسلامي در ماوراءالنهر و خراسان تأسيس كردند، بلخ به عنوان يكي از مراكز اصلي توليد فكر و انديشه نقش مهمي در ترويج فرهنگ اسلامي و هويت فارسي داشت. مدارس و كتابخانه‌هاي اين شهر محلي براي رشد و پرورش دانشمندان، فلاسفه و شاعران برجسته‌اي همچون ناصرخسرو، شهيد بلخي و رابعه بلخي بود. اين دوره، آغاز شكوفايي فرهنگي و ادبيات فارسي پس از حمله اعراب را به دنبال داشت. در ادامه، غزنويان كه از دل حكومت سامانيان پديدار شدند، ميراث فرهنگي آنان را ادامه دادند و بلخ را به عنوان پايتخت زمستاني خود انتخاب كردند. اين دوران، اوج قصيده‌سرايي و بلوغ ادبيات فارسي دري به شمار مي‌رود. شاعران برجسته‌اي مانند عنصري بلخي و ناصرخسرو در اين دوره نقش مهمي در نشر و ترويج فرهنگ و مذهب اسلامي، به‌ويژه مذهب اسماعيلي، ايفا كردند. آثار فرهنگي و مذهبي برجاي مانده در بلخ از اين دو دوره، شاهدي بر رونق فرهنگي آن زمان است. اين پژوهش به بررسي و تحليل مقايسه‌اي تأثيرات فرهنگي دو دوره سامانيان و غزنويان در رشد و توسعه فرهنگ اسلامي و ادبيات فارسي در ايالت بلخ پرداخته و بر مبناي مطالعات تاريخي و منابع ادبي به تبيين نقش اين دو حكومت در تحول فرهنگي اين منطقه مي‌پردازد. نتايج نشان مي‌دهد كه هر دو سلسله نقش مهمي در تثبيت و توسعه فرهنگ اسلامي و زبان فارسي در بلخ داشته‌اند، اگرچه تفاوت‌هايي در رويكردهاي آنان به فرهنگ و مذهب وجود دارد.

230351

دانشگاه اصفهان

دكتر ابوالحسن فياض انوش

تاريخ -تاريخ ايران اسلامي

دكتر علي اكبر كجباف