بررسي تحليلي پيكرك¬هاي محوطه قلعه¬رستم اسفندقه، جيرفت

1402/3/2

چكيده محوطۀ قلعه رستم II واقع در منطقۀ اسفندقۀ شهرستان جيرفت، آثاري را به باستان¬شناسي حوزۀ هليل معرفي كرد كه مشابه آن¬ها دستكم در اين حوزه گزارش نشده است. بر سطح اين محوطه، كه طي يك بررسي باستان¬شناسي در سال 1385 شناسايي شد، تعداد بسيار زيادي پيكرك¬ انساني و حيواني پراكنده است كه با توجه به وسعت و ابعاد اندك اين محوطه و كمي ديگر مواد فرهنگي پراكنده بر آن همچون سفال و به ويژه سفال¬هاي شاخص قابل تاريخ¬گذاري، پرسش¬هاي بسياري را پيش مي¬كشد. اطلاعات اين پژوهش به روش كتابخانه¬اي و طبقه¬بندي پيكرك¬هاي ياد شده به دست آمده¬اند. پس از طبقه¬بندي، پيكرك¬ها عكاسي، طراحي، گونه¬شناسي و مقايسۀ گونه¬شناختي شده¬اند. اين پيكرك¬ها را مي توان در سه گروه كلي پيكرك¬هاي انساني، حيواني و ظروف بشقاب مانند جاي داد كه جملگي از جنس سفال بوده و خميره¬اي در طيف رنگ قرمز ـ از آجري تا مايل به نارنجي ـ، پخت بسيار خوب و خميرمايه¬اي عموما نرم دارند و در مواردي نشاني از رنگ نيز بر سطح برخي از آن¬ها ديده مي¬شود. هر چند مي¬توان اين پيكرك¬ها را در اين سه گروه جاي داد اما كاملا مشخص است كه هر سه گروه در ارتباط با هم هستند. به اين معني كه تعدادي از پيكرك¬هاي انساني در حقيقت به صورت سوار روي پيكرك¬هاي حيواني يا درون ظروف جاي مي¬گرفته¬اند. پيكرك¬هاي مورد مطالعه سبكي كاملا انتزاعي دارند و فاقد هرگونه ظرافت هنري در ساخت هستند. مهم¬ترين پرسش¬هاي اين پژوهش در خصوص گاهنگاري و كاربرد اين پيكرك¬هاست. پيكرك¬هاي انساني به لحاظ شكل بدن در دو گونۀ استوانه¬اي و مستطيل شكل جاي مي-گيرند و عموما به حالت ايستاده با دست¬هاي روبه بالا ايجاد شده¬اند. در گروه حيواني مي¬توان گونه¬هايي همچون اسب، گاو، سگ، مار، الاغ، پلنگ و شتر را تشخيص داد. شكل كلي بدن آن¬ها نيز استوانه¬اي است و عموما با دست¬ها،گردن و پاهاي بلند و كشيده ساخته شده¬اند. در دسته ديگر يعني ظروف بشقاب¬مانند بر كف آن¬ها تكه¬هاي افزوده¬اي به شكل نوارها يا قطعه¬هاي پهن كوچك گردي ديده مي¬شود. اين پژوهش درباره اين پيكركها به اين نتايج رسيده است: الف) اگر چه درباره گاهنگاري آنها نمي-توان نظري قطعي داد اما به نظر مي¬رسد به دوره¬هاي تاريخي تعلق دارندو ب) اين پيكركها داراي كاربري آييني بوده اند. واژگان كليدي: جيرفت، حوزۀ هليل¬رود، محوطۀ قلعه رستم، پيكرك¬هاي سفالي¬

230293

دانشگاه جيرفت

دكترنادر عليدادي سليماني

دكترميثم شهسواري