سيستم پرسش‌وپاسخ واقع‌نما از ترجمه فارسي قرآن كريم

كارشناسي ارشد

قرآن كريم مهم‌ترين منبع آموزه‌هاي دين اسلام به‌شمار مي‌رود. يكي از بهترين و اصلي‌ترين منابعي كه مسلمانان براي يافتن پاسخ پرسش‌هاي ديني خود به آن مراجعه مي‌كنند، متن قرآن كريم است. امروزه با گسترش استفاده از اينترنت و پيشرفت‌هاي چشمگير هوش مصنوعي در زمينه‌ي ايجاد چت‌بات‌ها و سيستم‌هاي پرسش‌وپاسخ هوشمند، كاربران تمايل دارند در كوتاه‌ترين زمان ممكن به پاسخ پرسش‌هاي خود در حوزه‌هاي مختلف دسترسي داشته باشند. با اين وجود، متون ديني و به‌ويژه متن قرآن كريم داراي ويژگي‌هاي منحصربه‌فردي است كه سيستم‌هاي پرسش‌وپاسخ متداول را در پاسخ‌گويي به برخي از پرسش‌هاي قرآني با مشكل مواجه كرده است. اين مشكل در مورد ترجمه‌هاي فارسي قرآن كريم نيز وجود دارد. متن ترجمه‌هاي قرآني از نظر ساختار و واژگان با منابع متني مورد استفاده براي آموزش مدل‌هاي هوش مصنوعي متفاوت است. همچنين سيستم‌هاي قرآني موجود نيز از روش‌هاي سنتي براي يافتن پاسخ پرسش‌ها استفاده مي‌كنند و دقت مناسبي ندارند. در اين پژوهش تلاش شده است تا با استفاده از قابليت‌هاي مدل‌هاي زباني در پردازش متن بر اساس جنبه‌هاي معنايي زبان طبيعي، يك سيستم پرسش‌وپاسخ به‌منظور يافتن پاسخ پرسش‌هاي واقع‌نما از ترجمه فارسي قرآن كريم ارائه گردد. با توجه به عدم وجود داده‌ها‌ي مورد نياز، در ابتدا مجموعه داده‌ي پرسش و پاسخ از ترجمه قرآن كريم با استفاده از يك رويكرد تركيبي ايجاد شده است. در اين رويكرد، از روش‌هاي خودكار، نيمه‌خودكار و دستي براي توليد داده‌ها استفاده شده است. سپس از مجموعه داده‌ي به‌دست‌آمده براي آموزش بخش‌هاي مختلف سيستم پرسش‌وپاسخ مذكور استفاده شده است. معماري سيستم پيشنهادي از دو مؤلفه‌ي اصلي بازيابي آيات و خوانشگر ماشيني تشكيل شده است. اين دو مؤلفه به‌ترتيب وظيفه‌ي بازيابي آيات مرتبط با پرسش و يافتن پاسخ نهايي را بر عهده دارند. در ساختار هر يك از اين مؤلفه‌ها از مدل‌هاي زباني استفاده شده است. سيستم پرسش‌وپاسخ ارائه‌شده در اين پژوهش توانسته است به‌ترتيب به مقادير 39% و 85% براي معيارهاي بازخواني و F1 دست يابد. اين نتايج نشان‌دهنده‌ي عملكرد قابل‌قبول سيستم پيشنهادي در بازيابي آيات مرتبط و يافتن پاسخ پرسش‌هاي واقع‌نماي قرآني از متن ترجمه‌هاي فارسي قرآن كريم در مقايسه با ساير روش‌هاي موجود است. همچنين عملكرد سيستم پرسش‌وپاسخ مورد نظر بهتر از عملكرد مدل‌‌هاي زباني بزرگ در زمينه‌ي يافتن پاسخ پرسش‌هاي قرآني است. بر اساس بررسي انجام‌شده، سيستم پيشنهادي در يافتن پاسخ پرسش‌هاي مجموعه داده‌ي ارزيابي، موفق‌تر از چت‌ جي‌پي‌تي (مدل‌هاي GPT-3.5 و GPT-4o) عمل كرده است.

230158

دانشگاه اصفهان

مهندسي كامپيوتر - نرم افزار

رضا رمضاني