بررسي آناتومي و شناسايي دواير رشد سالانه در درختان حرّا (Avicennia marina) و چندل (Rhizophora mucronata)با رويكرد گاهشناسي آوندي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

اخيرا دانشمندان ازريابي و پيش بيني اثرات تغييرات اقليمي بر جنگل‌ها را كه به عنوان ريه‌هاي كره زمين عمل ميكنند بسيار مهم مي‌شمارند. از جمله جنگل‌هاي مهم جنگل‌هاي مانگرو هستند كه از اهميت اكولوژيكي، اقتصادي و اجتماعي بالايي برخوردارند. جنگل‌هاي مانگرو عموما در مناطق حاره و پرباران مي‌رويند اما مانگروهاي ايران در سواحل جنوبي با اقليمي گرم و خشك حضور دارند و تغييرات اقليمي مي‌تواند اثرات بيشتري بر اين زيستگاه داشته باشد، بنابراين، مطالعات بيشتري در خصوص رشد اين درختان و نحوه عملكرد آنها در مواجهه با تغييرات اقليمي نياز است. جهت بررسي اثرات تغييرات اقليمي بر جنگل‌هاي مانگرو در جنوب ايران، دو گونه درختي حرا (Avicennia marina) و چندل (Rhizophora mucronata) انتخاب شدند. به طور كلي 25 ديسك چندل در خور آذيني در نزديكي بندر سيريك و 40 ديسك حرا در شمال جزيره قشم در سال 1398 نمونه‌برداري شد. در اين پژوهش، تعداد پنج نمونه ديسك حرا (دست‌كاشت) و پنج ديسك طبيعي و پنج ديسك دست‌كاشت از گونه چندل براي انجام مطالعات گاهشناسي انتخاب شدند. هدف از اين مطالعه توليد گاهشناسي آوندي براي هر دو گونه مورد مطالعه بر اساس پارامترهاي آوندي و تلفيق آنها با بررسي‌هاي آناتوميك جهت شناسايي مرز دواير رشد سالانه بود . ابتدا از هر ديسك، بزرگترين و كوچكترين شعاع رشد بريده و از آن‌ها اسلايدهايي براي تهيه تصاوير ميكروسكوپي آماده شد. پس از تحليل تصاوير در ROXAS با استفاده از كدنويسي در محيط نرم‌افزار R روند تغييرات پارامترهاي آوندي از جمله تراكم آوندي، اندازه آوندي و درصد پوشش آوندي كمي شد. با استفاده از تصاوير ميكروسكوپي به‌دست آمده امكان بررسي‌هاي آناتوميك فراهم شد. در گونه حرا رشد تكه‌اي و انواع مدل ظاهري در نوارهاي كامبيوم كه در مطالعات پيشين در نقاط مختلف دنيا انجام شده‌بود مطابقت داشت. در گونه چندل نيز وجود صفحات اسكالاري‌فرم و تايلوزيس تاييد شد كه مطابق با نتايج ساير مطالعات درباره اين گونه در زيستگاه‌هاي ديگر بود. در مقايسه آناتومي دو گونه، تفاوت در نوع تجمع آوندي كاملا مشهود بود. در نمونه‌هاي چندل طبيعي تجمع آوندي به صورت توده‌اي بود درحالي‌كه در آوندها در نمونه‌هاي حرا به شكل زنجيره‌اي يا خطي تجمع داشتند. همچنين، با استفاده از تطابق‌ تصاوير ميكروسكوپي تهيه‌شده، تصاوير اسكن‌شده از سطح ديسك و نمودار روند تغييرات آوندي در طول شعاع رشد نقاط شروع چوب بهاره و چوب پاييزه مشخص شد. سپس، پهناي چوب بهاره، چوب پاييزه و حلقه رشد سالانه در هر سال به‌دست ‌آمد. پس از بررسي بيشتر در اين بخش، دو الگوي تكرارشونده در خصوص مكان شروع چوب پاييزه رويت‌شد: 1) اگر دندانه وجود نداشته‌باشد محل شروع چوب پاييزه احتمالا از نقطه قعر (صفر) تا 33 درصد به سمت اوج روي نمودار تغييرات تراكم آوندي است. 2) در حضور دندانه، نقطه شروع چوب پاييزه احتمالا در حد‌فاصل نقطه عطف اول و اوج قرار دارد. به علاوه در بخش ديگري از اين پژوهش، در مقايسه پارامترهاي آوندي، مشخص شد كه اگر با افزايش تراكم آوندي اندازه آوندي كاهش يابد، عامل محدود كننده ميزان درصد پوشش آوندي تراكم آوند خواهدبود. از آن‌جايي كه مطالعات آناتوميك اندكي روي گونه‌هاي درختي مانگرو در سواحل خليج فارس و درياي عمان انجام‌شده، اين پژوهش مي‌تواند نقطه شروعي براي مطالعه بيشتر دو گونه مذكور در خصوص آناتومي و مطالعات گاهشناسي درختي و همچنين، دخيل‌كردن پارامترهاي اقليمي و محيطي در اين مطالعات و بررسي اثرات آن‌ها باشد.

229827

ارزيابي و آمايش سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان