مقايسه واحدهاي بهره برداري با اندازه اقتصادي در مراتع فريدن

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي مرتع

كارشناسي ارشد

تغيير نظام دامداري متحرك و افزايش فشار بر بهره‌‌برداران مراتع سبب شده است تا دامداران فرصت كافي براي تنظيم تعادل تعداد دام با ميزان علوفه توليدي در مرتع نداشته باشند و در نتيجه فشار زيادي بر مراتع وارد آيد و توان توليد مراتع كاهش يابد. بنابراين تعيين اندازه اقتصادي مراتع متناسب با تعداد دام و برقراري رابطه منطقي بين بهره‌‌برداران مراتع و توان توليدي مراتع ضروري است. پژوهش حاضر با هدف تعيين اندازه اقتصادي مراتع مميزي شده و داراي طرح مرتعداري فريدن و مقايسه آنها با يكديگر در سال 1401 انجام شد. در ابتدا پرسشنامه‌‌اي طراحي شد و بعد از اطمينان از روايي و پايايي آن اقدام به جمع آوري اطلاعات از مرتعداران منطقه گرديد. جهت محاسبه تعداد دام و مساحت مرتع مورد نياز هر خانوار به منظور تامين كسري درآمد، با توجه به هزينه‌‌هاي سالانه مورد نياز هر خانوار در منطقه و مجموع منابع درآمدي سالانه هر خانوار از درآمدهاي غير مرتعي، ميزان مقدار كسري درآمد هر خانوار كه لازم است از محل دامداري در مرتع تامين شود بدست آمد. سپس با توجه به رابطه ظرفيت چرا، تعداد دام استفاده كننده از يك عرصه مرتعي بر مبناي ميزان علوفه قابل دسترس (حاصل ضرب كل توليد علوفه خشك در حد بهره برداري مجاز يا خوشخوراكي گياهان علوفه‌‌اي منطقه)، مساحت مرتع، طول دوره چرا و نياز علوفه‌‌اي دامهاي غالب در منطقه قابل محاسبه است. بر اين اساس و با توجه به مشخص شدن تعداد دام مورد نياز هر خانوار، سطح مرتع مورد نياز خانوار محاسبه گرديد. در انتها بعد از بدست آمدن اندازه اقتصادي براي خانوار مرتعدار در منطقه، با استفاده از آزمون t مستقل اقدام به مقايسه اندازه اقتصادي مرتع در مراتع مميزي شده و طرح‌‌دار گرديد. نتايج نشان داد تمام38 مرتعداري كه در مطالعه مشاركت داشتند را مردان تشكيل داده‌‌اند و بيشتر آنان در رده سني بين 56 الي 70 سال قرار داشتند و تحصيلات اكثر آنها ديپلم بود. از لحاظ نظام بهره‌‌برداري از مراتع، بييش از 95 درصد از مراتع منطقه مشاع است. از نظر نوع مديريت مرتع نيز حدود 8 درصد داراي طرح مرتعداري و مابقي مراتع مميزي‌‌شده هستند. ميانگين تعداد بز و گوسفند براي هر خانوار به ترتيب 148 و 23 بدست آمد كه گوسفندان عموماَ از 5 نژاد افشاري، بومي، دورگ، شال و لري بوده و نژاد بزهاي منطقه نيز مشتمل بر نژادهاي بومي، دورگ، پاكستاني و نجدي مي‌‌باشد. متوسط وزن گوسفندان در منطقه 8/54 و متوسط وزن بزها 7/35 كيلوگرم بدست آمد. ميانگين كل هزينه‌‌هاي دامداري ساليانه خانوار 2694 و ميانگين كل درآمد‌‌هاي دامداري 3025 ميليون ريال بدست آمد. ميانگين درآمد خالص سالانه خانوار از محل كشاورزي، يارانه‌‌ها، دام سنگين و ساير موارد (مثل رانندگي كاميون، كارگري، كار با تراكتور) به ترتيب 607، 158، 460 و 654 ميليون ريال بود. جمع اين درآمدها برابر با 1879 ميليون ريال محاسبه شد. جمع هزينه‌‌هاي سالانه خانوار در منطقه مورد مطالعه بطور متوسط برابر با 9/4012 ميليون ريال بدست آمد. با توجه به هزينه‌‌هاي سالانه مورد نياز هر خانوار در منطقه و مجموع منابع درآمدي سالانه هر خانوار از درآمدهاي غير مرتعي، ميزان كسري درآمد هر خانوار كه لازم است از محل دامداري در مرتع تامين شود بدست آمد. كسري درآمد هر خانوار در منطقه برابر با 2147 ميليون ريال در سال بدست آمد. سپس متوسط سطح مرتع مورد نياز هر خانوار در منطقه به ميزان 242 هكتار بدست آمد. ميانگين اندازه اقتصادي مرتع براي مراتع مميزي شده و طرح دار به ترتيب 514 و 215 هكتار بدست آمد و نتايج مقايسه آنها توسط آزمون t مستقل نشان داد اندازه اقتصادي مرتع در مراتع مميزي شده و طرح‌‌دار در سطح اطمينان 95 درصد با هم اختلاف معني‌‌دار دارند

228455

مديريت مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان