عنوان
نقش قانون‌گذاري در تغيير انگاره‌هاي فرهنگي اجتماعي در قرآن كريم
مقطع تحصيلي
دكتري
چكيده
با نزول قرآن كريم، در جامعه عصر نزول تحولات بنياديني اتفاق افتاد كه در شرايط عادي، غيرممكن يا بسيار زمان بر مي‌نمود. يكي از لايه‌هاي اين تحولات، استحاله انگاره‌هاي فرهنگي اجتماعي بود كه قرآن توسط آن، جريان ذهني جامعه را به‌كلي تغيير داد. يكي از ابزارهاي قرآن براي اين دگرگوني، رويكرد خاص در تشريع احكام و تقنين قوانين بود. اين رويكرد به نحوي بود كه با وجود تعصبات و تقدسات و خرافات، جامعه عصر نزول پذيرفت كهانگاره هاي قرآن، جايگزين جريان كلي انگاره هاي فرهنگي اجتماعي جاهلي گردد.
با آشكار شدن اين رويكرد مواجهه قرآن بافرهنگ جاهلي بوسيله ابزار شريعت و قانون، در واقع نقش قانون گذاري در تغيير انگاره هاي فرهنگي اجتماعي در قرآن كريم مشخص شده و از اين رهگذر با فهم مدل فرهنگي قرآن، الگوي مديريتي قرآن از طريق تغيير انگاره قانون كشف خواهد شد.
در اين پژوهش ابتدا به روش تحليل تاريخي آداب‌ورسوم و قوانين و مقررات جامعه جاهلي كه سهم به سزايي در تشكيل انگاره‌هاي فرهنگي اجتماعي جامعه داشتند بررسي شده تا اركان اين انگاره‌ها با محوريت قانون مشخص شود. سپس به روش تطبيقي نحوه مواجهه و مقابله قرآن كريم با اين انگاره‌ها با استفاده از ابزار تشريع مورد ارزيابي قرار گرفت تا دگرگون‌شدن جريان كلي ضمير جامعه به سمت انگاره‌هاي قرآني استخراج گردد. براين‌اساس «تأمين منفعت»، «تضمين امنيت» و «استمرار وضع موجود» به‌عنوان اركان انگاره‌هاي فرهنگي اجتماعي جامعه جاهلي با محوريت قانون مشخص شد و قرآن كريم با تحول نظري و باطني در ذهنيت جامعه، انگاره‌هاي او از قانون را بر پايه «دانش‌محوري»، «اخلاق‌محوري» و «عدالت‌محوري» تغيير داد؛ لذا قرآن كريم با ابزار قانون و تشريع، انگاره‌هاي فرهنگي اجتماعي را به نحوي متحول نمود كه نه‌تنها ذهنيت ايشان از قانون تغيير كرد بلكه - باتوجه‌به ميزان تأثير قوانين و مقررات هر جامعه در فرهنگ، معيشت و زندگاني آن جامعه – انگاره جامعه عصر نزول نسبت جهان هستي نيز متحول گرديد.
نكته شايان ذكر اينكه با توجه به فرازماني و فرامكاني بودن قرآن، كشف الگوي قرآن تغيير بوسيله ابزار قانون، مقدمات پياده‌سازي آن در جامعه امروزي را فراهم كرده و متعاقب آن مي‌توان به الگوي قرآني اصلاح جوامع انساني توسط قانون‌گذار دست‌يافت.
شماره ركورد
227750
دانشگاه
دانشگاه اصفهان
استاد مشاور
امير احمدنژاد
رشته تحصيلي
علوم قرآن و حديث
استاد راهنما
مهدي مطيع , محمدرضا حاجي اسماعيلي حسين آبادي