خصوصيات مورفولوژيكي و مولكولي قارچ‌هاي بيماريزا و اندوفيت رز (Rosa sp.) در استان‌هاي اصفهان و چهارمحال و بختياري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

گياهپزشكي

كارشناسي ارشد

رز (Rosa sp.) يك گياه گل‌دار چند ساله و متعلق به خانواده Rosaceae است. به دليل ارزش‌هاي زينتي و دارويي، كشت گل رز در حال افزايش است به طوري كه كشت آن هم در فضاي باز و هم در شرايط گلخانه‌اي انجام مي‌شود. گل رز همانند ساير گياهان تحت تأثير نامطلوب بسياري از بيماري‌هاي قارچي قرار مي‌گيرد كه باعث كاهش شديد بهره‌وري و ارزش تجاري آن مي‌شوند. كنترل اين بيماري¬ها نياز به استفاده مكرر از قارچ‌كش‌ها دارد كه اين امر بر محيط زيست تأثير منفي مي‌گذارد و هزينه‌هاي توليد را افزايش مي‌دهد. به دليل توانايي قارچ‌هاي¬ ¬¬ا¬¬¬ندوفيت در افزايش تحمل گياهان در برابر تنش¬هاي زيستي و غيرزيستي، اين قارچ¬ها به عنوان عوامل بيوكنترل بالقوه معرفي مي شوند. با اين وجود مطالعات كمي در مورد جوامع اندوفيتي گياهان زينتي در دنيا وجود دارد و در ايران هنوز مطالعه اي در زمينه قارچ¬هاي اندوفيت رز انجام نشده است. بنابراين باتوجه به اهميت و گسترش روزافزون كشت گل رز در ايران و كاهش عملكرد و خساراتي كه توسط بيمارگرهاي قارچي به وجود مي‌آيد، در تحقيق حاضر شناسايي مورفولوژيكي و مولكولي قارچ‌هاي بيماريزا و همچنين وقوع طبيعي اندوفيت‌هاي قارچي در گل رز مورد بررسي قرار گرفت. براي اين منظور، نمونه¬برداري از اندام‌هاي برگ و ساقه بوته¬هاي رز داراي علائم بيماري از گلخانه¬ها و مزارع مختلف استان‌هاي اصفهان و چهارمحال و بختياري انجام شد. علاوه بر اين، جهت شناسايي و بررسي تنوع قارچ‌هاي اندوفيت رز از گياهان كاملاً سالم و فاقد هرگونه علائم بيماري نيز نمونه¬برداري صورت گرفت. در مجموع 158 نمونه مشكوك به بيماري قارچي و همچنين 66 نمونه سالم براي شناسايي قارچ¬هاي اندوفيت جمع¬آوري شد. به طوري كه از 158 نمونه داراي علائم، 92 جدايه بيمارگر و از 66 نمونه سالم، نه جدايه اندوفيت قارچي به دست آمد. پس از جداسازي و خالص نمودن قارچ¬ها، صفات مورفولوژيكي آنها ازجمله خصوصيات پرگنه، وضعيت ميسليوم¬هاي هوايي، شكل هيف¬ها، وضعيت كنيديوفور و ساختارهاي توليدمثلي در فواصل زماني مشخص روي محيط¬كشت¬هاي مختلف بررسي شد. بر اين اساس قارچ¬هاي عامل لكه برگي به سه گونه قارچي شامل Alternaria alternata، A. alstroemeria و Ectophoma iranica و قارچ¬هاي عامل شانكر و سرخشكيدگي به سه گونه قارچي شامل Colletotrichum fructicola، Neopestalotiopsis clavispora و Paraconiothyrium fuckelii تعلق گرفتند. علاوه بر اين، در اين تحقيق مشخص شد سه گونه قارچي شامل Acremonium sclerotigenum، Botrytis cinerea و Cladosporium sphaerospermum، هر دو نوع علائم لكه برگي و شانكر ساقه را ايجاد مي¬كنند. لازم به ذكر است كه تعداد 14 نمونه نيز مربوط به علائم سفيدك پودري و پنج نمونه مربوط به علائم سفيدك داخلي از استان¬هاي ذكر شده جمع¬آوري شد و مورد بررسي ميكروسكوپي قرار گرفت. در اين مطالعه قارچ¬هاي اندوفيت تنها از رزهاي كشت خاكي جداسازي شد، كه اين قارچ¬ها شامل A. sclerotigenum، Alternaria consortialis، Acrophialophora jodhpurensis و Corynascus sepedonium بودند. بيماريزايي جدايه¬هاي بيماريزا و همچنين عدم بيماريزايي جدايه¬هاي اندوفيت روي رز در شرايط گلخانه با اجراي اصول كخ مورد اثبات قرار گرفت. جهت شناسايي مولكولي جدايه¬هاي قارچي و ارزيابي روابط فيلوژنتيكي آن‌ها ناحيه بين ژني DNA ريبوزومي با استفاده از آغازگرهاي ITS1 و ITS4 تكثير شد. جهت شناسايي تكميلي برخي از جدايه¬هاي قارچي نيز از آغازگرهاي TUB2 (Beta Tubulin) براي تكثير بخشي از ناحيه tub2 استفاده شد. نتايج BLAST توالي‌هاي به دست آمده با توالي¬هاي موجود در بانك ژن بيانگر تشابه نوكلئوتيدي قابل توجه جدايه¬هاي اين پژوهش با گونه¬هاي مشابه بود. در درخت¬هاي فيلوژنتيكي ترسيم شده اين روابط خويشاوندي نيز مورد تأييد قرار گرفت. بر اساس نتايج به¬ دست آمده مشخص شد كه اعضاي Ascomycota شايع‌ترين قارچ¬هاي بيماريزا و اندوفيت در گياه رز بودند.

227732

بيماريشناسي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان