اعتراضات قرآني به يهود در روش تحليل ساختاري

دكتري

قرآن كريم داراي قدرت زباني و كمال بيان است كه آن را بهترين متون مي‌سازد. اين متن‌ها تابع او هستند و در اختيار اوند، و اين كمال از هماهنگي كلمات و معاني نشأت مي‌گيرد، سهواً در جمله، آيه، سوره يا ارتباط بين آن‌ها در متون قرآني. زماني كه زبان‌شناسان عرب اخيراً تحت تأثير رويكرد ساختاري قرار گرفتند كه در نيمه قرن گذشته ظاهر شد، كه يكي از روش‌هاي متن‌شناسي است و به آن ساختار‌شناسي هم گفته مي‌شود، اين روش را بر قرآن كريم اعمال كردند. اين روش باعث مي‌شود متن به يك ساختار كلي منحصر به فرد تبديل شود و تفسير اثر ادبي به كلمات، ساختارها و زباني كه نويسنده در بيان افكار و نظرات خود استفاده كرده است، واگذار شود. اين روش باعث مي‌شود متن بر قدرت تأثير اثر ادبي حاكم شود و به خواننده مركزگرايي بدهد. اين تحقيقات را مطالبه مي‌كند، زيرا نقد ساختاري روشي است كه به وسيله آن پديده‌هاي فردي در ارتباط با كل در متن ادبي بررسي مي‌شود و نقاد ساختاري بين مسائل سنتي و نتايج زبان‌شناسي بر اساس مقياس‌هاي سطوح ادبي تطابق مي‌دهد، و اين مكتب بيشتر بر ديدگاه‌هاي زمان‌بندي نظام‌مند تكيه دارد. مطالعه اعتراضات القرآن على اليهود من الناحية البنائية: به معني مطالعه عناصر پيوسته و هماهنگي كه باعث تشكيل يك متن قرآني است كه به پاسخ دادن به يهود متمركز شده است و اين متن به عنوان يك واحد در طول آيات مختلف سوره‌ها حضور دارد. قرآن با اعتراضات خود به گروه‌هاي منحرف، از جمله يهود، برجستگي يافته است و تقريباً 204 آيه از آيات اعتراض به يهود وجود دارد. اين آيات بر اساس كتب دلايل نزول و برخي تفاسير از دو طرف تحقيق شده‌اند، به ويژه تفسير الميزان للسيد الطبطبائي و تحرير و تنوير لابن عاشور؛ همچنين بر روي تجزيه حروف تمركز شده است، به طوري كه هر حرف مشدد را دو حرف در نظر گرفته و همچنين به خوانش عروضي نيز توجه كرده، هر صداي ادا شده را صداي جداگانه شمرده است حتي اگر نوشته نشده باشد، مثلاً كلمه "اين" كه از چهار صدا تشكيل شده است حتي اگر در شكل سه حرف باشد. اين مطالعه در چارچوب نقد ساختاري قرآن قرار دارد و محدود به قرآن است، مگر آنكه به صورت قطعي و قاطع و استدلالي ظاهر شده باشد و بر روي سطوح زباني (صوتي، صرفي، ساختاري، دلالتي) تمركز دارد كه همگي از مهم‌ترين سطوح زبان هستند. پس از جمع آيات قرآني بر اساس دلايل نزول و نظرات مفسران، مواد زباني آن را بر اساس جنبه زباني تحليل كردم، سپس پديده‌هاي ناشي از آمارگيري را تفسير كردم با استناد به آيات اعتراض و تنوع پديده‌هاي زباني در آن بر اساس آنچه مفسران مي‌بينند يا از طريق تحقيق به من ارائه شده است. مطالعه از آياتي كه يهود را به عنوان الگو و سنجش براي مسلمانان ذكر كرده‌اند، دوري كردم، زيرا اين آيات به طور مستقيم براي آنان نيستند، مانند آيه «صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ» (سوره الفاتحه: 7)، همچنين مطالعه از آياتي كه داستان موسي عليه‌السلام و فرعون را ذكر كرده‌اند، دوري كرد. اين مطالعه نشان داد كه رويكرد ساختاري قادر است بسياري از جوانب ادبي و رسانه‌اي در متن قرآن را آشكار كند، از طريق جامعيت و بسته‌بندي خود به متن در همان زمان. اين رويكرد باور دارد كه درك متون به تعامل آن‌ها با يكديگر وابسته است، و به كشف برجستگي زبان قرآن و اتحاد ساختارهاي آن كمك كرد. به ويژه به احتجاجات آن توجه شد به عنوان موضوع مطالعه، زيرا اين خطاب به قوانين و مكانيزم‌هاي خاصي تابع بود، به عنوان صاحبان باور منحرف. و يكي از مهمترين نكاتي كه اين نتايج در سطوح زباني خود نشان مي‌دهند، و به ويژه جنبه صوتي آن، فراواني صداهاي بلند، متوسط و نرم و باز، نسبت به كميت صداهاي خفيف، نرم و تند و بسته است. اين تنوع يك هماهنگي صوتي از يك سو و يك اعتراض سخنراني از سوي ديگر را نشان مي‌دهد. اين مطالعه همچنين نشان داد كه برخي از صداها در آيات اعتراض فراوان هستند و برخي ديگر كمتر، كه يك پديده قصدي بدون شك است، از جمله صداهاي (لام، نون و ميم)؛ در سطح صرفي، فرم‌هاي فعلي متداول در آيات اعتراض يك الگوي سخنراني تكراري را نشان مي‌دهند، با توجه به قابليت حصول فرم فعل، و فعل گذشته بيشترين تكرار را داشت به دلايلي كه بعدها با آن‌ها آشنا خواهيم شد؛ در جانب ساختاري، پديده‌هاي ساختاري مثل حذف و تكرار در آيات اعتراض فراوان بود، همچنين مطالعه نشان داد تشابه برخي آيات در يك حادثه و تفاوت در لفظ، با هم رخ دادن مانند (انبجست و انفجرت)، بنابراين هر دو اتفاق در همان حادثه رخ داده است، با اين حال، زمينه نياز به تنوع دارد.

227655

دانشگاه اصفهان

سردار اصلاني

زبان و ادبيات عربي (پژوهش محور)

محمد رحيمي خويگاني