روابط اجتماعي درتفسيرالميزان علامه طباطبايي

دكتري

قرآن كريم در بسياري از آيات خود به مسائلي اجتماعي‌ايپرداختهكه از مباحث بنيادي جامعه است؛ چون قرآن كتاب هدايت و راهنماي مردم از تاريكي‌هابهسويروشنايياست. به همين روي، مي‌توانباتدبردرمتونغنيآن،نظريهاجتماعيكاملوجامعي از آن استخراج كرد. يكي از اين مسائل كه قرآن كريم به آن توجه خاصي دارد، مسئله روابط اجتماعي است كه مقصود از آن هر رابطه‌ايمياندوفرديادوگروهيابيشتر،وياميانيكفردويكگروهاست كه بر همكاري يا عدم همكاري كه مي‌تواندمستقيمياغيرمستقيمباشد،‌استواراست؛ چنانكه خداوند مي‌فرمايد: «اي مردم، ما شما را از مرد و زن آفريديم و شما را ملتْ ملت و قبيلهْ قبيله كرديم تا به شناخت همديگر بپردازيد. [ولي] گرامي‌ترينشمانزدخداوندباتقواترينشماست. [بدانيد] خداوند داناي آگاه است» (حجرات: 13). بر اين اساس، اين پژوهش در پي ارائه منظومه روابط اجتماعي در قرآن بر اساس ديدگاه علامه طباطبايي در تفسير الميزان است، به طوري كه در آن مفاهيم اصلي روابط اجتماعي تعريف و ديدگاه قرآن درباره انواع اين روابط تبيين شود. به همين روي، اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي به روابط اجتماعي خوب و بد بر اساس ديدگاه مفسر مذكور پرداخته است. اهميت اين تحقيق در همين تلاش براي استخراج نظريه روابط اجتماعي نهفته كه علامه طباطبايي در تفسير خود از قرآن استنباط و ارائه كرده است. از مهمترين نتايج به دست آمده آن است كه: علامه طباطبايي در اهتمام خود به موضوع روابط اجتماعي از پيشتازان معاصر تفسير اجتماعي به شمار مي‌رود كه روش تفسير قرآن با قرآن را به كار بسته و مباحثي را كه به آنها پرداخته، طوري نيست كه به قرآن تحميل شده باشد، بلكه ديدگاه‌هايايشان استنباط‌هاييمنطقيازقرآن به شمار مي‌رود. همچنين اسلام طبق ديدگاه علامه طباطبايي در تفسير الميزان منظومه‌ايحقوقيكاملوجامعي از روابط اجتماعي است كه بر يكديگر تأثيرگذار هستند و وقتي آسيبي به يكي وارد شود، ديگر روابط هم تحت تأثير قرار مي‌گيرند.

227541

دانشگاه اصفهان

علي بنائيان اصفهاني

علوم قرآن و حديث

داود اسماعيلي دهاقاني , محمدرضا حاجي اسماعيلي حسين آبادي