معناشناسي ادب بر اساس نهج البلاغه

كارشناسي ارشد

يكي از اصول والاي انساني و باارزش¬ترين ميراث حيات آدمي «ادب» است. وجود آدمي در پرتو ادب، همچون سفره¬اي گسترده از فضايل و نيكي¬ها خواهد بود؛ فضايلي كه به ملكه¬اي براي انسان تبديل شده و لايه¬هاي باطني وجود او را به نيكويي و زيبايي مزين مي¬نمايد. بنابراين ادب از مهم-ترين لوازم و بايسته¬هاي مسير بندگي است؛ چراكه همچون عقالي نفس را از سركشي بازمي¬دارد و راهي ميانه در پيش روي آدمي قرار مي¬دهد. حضرت علي (ع) به عنوان امير ادب، در كتاب شريف نهجالبلاغه به تبيين اين مفهوم پرداخته و مسير اتصاف به ادب را به انسان مي¬آموزند؛ از اين رو برترين اسوه براي پيروي هستند. از آنجايي كه خوانش متن و به ويژه متون ديني مطالعه¬اي روشمند مي¬طلبد، نوشتار حاضر به جهت جلوگيري از كاستي در فهم متني همچون نهجالبلاغه، از روش معناشناسي بر اساس بافت زباني در راستاي فهم معناي ادب در اين كتاب شريف بهره مي¬ برد؛ چراكه اين روش، كليات، جزئيات و روابط درون متني يك مفهوم را به شكل نظام¬مند و سيستماتيك استخراج مي¬كند و به كشف لايه¬هاي باطني معنا مي¬پردازد. حاصل اين خوانش نشان مي¬دهد كه در بحث روابط بينامتني، واژگان علم، عقل و فكر پربسامدترين واژگان همنشين «ادب» در كلام مولا هستند و واژگان عمل، شرافت، حلم، دفينه و تحصين به عنوان جانشين¬هاي اين واژه در نهجالبلاغه معرفي مي¬¬شوند. بررسي سياق ادب نيز نشان مي¬دهد كه اين واژه در تمامي كاربردهاي خود از معناي لغوي فراتر نرفته وتوجه به سياق، مولفه¬ي جديدي از اين واژه به دست نمي¬دهد. در بررسي نگاه كلي¬نگر به مفهوم ادب نيز مؤلفه¬هاي معنايي ادب همچون مقدمات و زمينه¬ها، لوازم، آثار و آسيب شناسي حائز اهميت و بررسي است كه منجر به ترسيم ميدان معنايي ادب مي¬گردد. علاوه بر اين، تبيين كاربرد معنايي ادب در كلام مولا در سه حوزه ارتباط با خويش، تعامل با خلق و خالق قابل بررسي است و نسخه¬اي كامل براي اتصاف به ادب در اختيار انسان قرار مي¬دهد.

227108

دانشگاه اصفهان

علي بنائيان اصفهاني

تفسير و علوم قرآن

مهدي مطيع