بررسي اثر شوري آب آبياري بر رشد و عملكرد گلرنگ در حضور اصلاح‌كننده‌هاي خاك

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

10/9/2023 12:00:00 AM

با توجه ‌به محدود بودن منابع آب و كاهش كيفيت آب¬هاي در دسترس، به‌ويژه در مناطق خشك و نيمه‌خشك، استفاده از آب¬هاي شور براي كشت گياهان ضروري است. در چنين شرايطي كه گياهان با تنش¬هاي محيطي روبرو هستند و از سوي ديگر، در خاك‌هايي با حاصلخيزي كم و خصوصيات نامناسب فيزيكي كشت مي¬شوند، استفاده از شيوه¬هاي مديريتي ساده براي كاهش اثرات تنش بر گياه و بهبود شرايط فيزيكي خاك مانند استفاده از اصلاح¬كننده¬هاي خاك لازم به‌نظر مي¬رسد. گلرنگ يكي از مهم‌ترين گياهان دارويي و صنعتي قابل ‌كشت در كشور است كه به‌دليل روغني بودن، از اهميت ويژه¬اي برخوردار است. به‌منظور بررسي اثر شوري آب آبياري بر رشد و عملكرد گلرنگ در حضور اصلاح¬كننده هاي¬خاك آزمايشي به-صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك¬هاي كامل تصادفي در سه تكرار در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه اردكان انجام شد. تيمارهاي آزمايش شامل شوري آب آبياري در چهار سطح شامل 8/0، 4، 7 و 10 دسي¬زيمنس بر متر و اصلاح‌كننده‌هاي خاك در سه سطح شامل شاهد (بدون افزودن اصلاح¬كننده)، كاربرد ضايعات پسته، گردو و بادام به شكل خام (مواد خام) و بيوچار اين ضايعات به‌ميزان 10 تن در هكتار بود. صفات فيزيولوژيكي و شاخص سطح برگ در دوره گل‌دهي و صفات مورفولوژيكي و عملكرد و اجزاي آن در پايان دوره رشد اندازه¬گيري شد. تبخير- تعرق گياه بر اساس معادله بيلان رطوبتي محاسبه شد و بهره¬وري مصرف آب و كارايي مصرف آب نيز محاسبه گرديد. در پايان دوره رشد، عناصر مهم خاك و گياه نيز اندازه¬گيري شد. نتايج نشان داد كه اثر تيمار اصلاح¬كننده خاك بر تمام صفات اندازه¬گيري‌شده به‌جز وزن هزاردانه، ارتفاع گياه، درصد روغن، شاخص SPAD، نشت يوني و پتاسيم خاك معني¬دار بود. اثر شوري آب آبياري تنها بر شاخص SPAD معني¬دار نبود. اثر متقابل دو تيمار بر همه صفات به‌جز وزن هزاردانه، ارتفاع گياه، شاخص سطح برگ، شاخص برداشت، درصد روغن، تبخير- تعرق، صفات فيزيولوژيكي، سديم و پتاسيم خاك و پتاسيم، كلسيم و منيزيم گياه معني¬دار نبود. افزايش شوري آب آبياري باعث كاهش معني¬دار همه صفات مورد بررسي به‌جز نشت يوني شد. نتايج همچنين نشان داد كه كاربرد اصلاح‌كننده‌ها در خاك اعم از مواد خام و بيوچار باعث افزايش عملكرد و اجزاي عملكرد گلرنگ و بهبود صفات فيزيولوژيكي آن شد. كاربرد مواد خام و بيوچار به‌ترتيب باعث افزايش 10 و 5 درصدي عملكرد دانه، افزايش 4 و 14 درصدي شاخص برداشت و افزايش 10 و 4 درصدي عملكرد روغن دانه نسبت به تيمار شاهد شد. همچنين با استفاده از مواد خام و بيوچار در خاك، تبخير- تعرق گلرنگ به‌ترتيب به‌ميزان 10 و 12 درصد نسبت به تيمار شاهد كاهش يافت. نتايج نشان داد كه نقش اصلاح¬كننده¬ها در خاك در افزايش شاخص برداشت، بهره¬وري و كارايي مصرف آب در شرايط آبياري با آب‌شور، زياد بود به‌طوريكه در بالاترين سطح شوري آب (10 دسي¬زيمنس بر متر)، شاخص برداشت، بهره¬وري و كارايي مصرف آب گلرنگ با كاربرد اصلاح‌كننده‌ها در خاك به‌ترتيب به‌ميزان 21، 49 و 45 درصد نسبت به تيمار شاهد افزايش يافت. حد آستانه شوري عصاره اشباع خاك براي توليد دانه در رقم گلدشت گلرنگ در تيمار شاهد (بدون اصلاح¬كننده) 3/3 و با كاربرد مواد خام و بيوچار در خاك به‌ترتيب 9/5 و 4/8 دسي¬زيمنس بر متر تعيين شد. همچنين نتايج نشان داد كه با كاربرد مواد خام و بيوچار در خاك به‌ويژه در شرايط آبياري با آب‌شور تجمع يون¬هايي مانند سديم و كلر در عصاره اشباع خاك كاهش يافت. البته نقش بيوچار در اين كاهش، بيش‌تر از مواد خام بود. كاربرد مواد خام و بيوچار باعث كاهش تجمع يون سديم در بافت گياه و افزايش جذب يون كلسيم و پتاسيم توسط گياه شد. با توجه ‌به لزوم افزايش بهره¬وري مصرف آب براي كشت گياهان در شرايط شور، جلوگيري از انباشت ضايعات كشاورزي و با توجه ‌به دسترسي آسان كشاورزان به اين مواد، استفاده از مواد خام ضايعات سخت پسته، گردو و بادام و يا بيوچار آن¬ها در مناطقي كه با تنش شوري مواجه هستند، توصيه مي¬شود.

227063

دانشگاه اردکان

يرمي نجمه yarami najmeh