عنوان
استخرا ج رنگينه آليزارين از گياه روناس ، افزايش حلاليت آن و استفاده در رنگرزي پنبه
نويسنده اصلي
هاشم پور، فريماه
محل تحصيل
اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان
رشته تحصيلي
مهندسي نساجي
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
يكي از قديم يترين و پركاربردترين رنگينههاي طبيعي از گذشتههاي دور تاكنون رنگينه آليزارين بوده كه به طور طبيعي از ريشه گياه روناس
استخراج م يشود. اين رنگينه به روش دندانهدادن براي رنگرزي الياف پشم و ابريشم به كاررفته در فرش دستباف و چاپ پارچ ههاي پنبهاي مانند
سفره قلمكار استفاده م يشود . از رنگينه آليزارين به علت محدوديتهايي مانند كوچك بودن ساختار آليزارين و عدم انحلال در آب، براي
رنگرزي الياف پنبه استفاده نم يشود. امروزه به علت وجود دشواري در استفاده از اين رنگينه و همينطور محدوديتهاي ذكرشده براي آن، از
رنگينههاي شيميايي سنتزشده موجود در بازار استفاده مي شود و استفاده از آليزارين طبيعي بسيار محدود شده است. هدف از اين پژوهش بهين ه
سازي استخراج آليزارين طبيعي از روناس و بهبود حلاليت آن جهت به كارگيري در رنگرزي الياف پنبه و همچنين بهبود خاصيت آنتي باكتريال
اين رنگينه است. به همين منظور ابتدا استخراج آليزارين طبيعي در حلال هاي مختلف صورت پذيرفت و در نهايت مخلوط 1:1 آب:اتانول كه
بيشترين راندمان را حاصل كرد، بعنوان مخلوط حلال بهينه جهت استخراج رنگينه انتخاب شد. سپس جهت ايجاد گروههاي عاملي آبدوست در
ساختار آليزارين و بهبود حلاليت آن، از گياه مازو كه به عنوان يك ماده آنتي باكتريال خوب شناخته شده و از گروههاي هيدروكسيل متعدد
برخوردار است، استفاده گرديد. در همين راستا ابتدا با مخلوط 1:1 آب:اتانول تركيبات تانني با وزن مولكولي پايينتر موجود در مازو استخراج
شده و اين تركيب جهت عامل دار كردن آليزارين به كارگرفته شد. سنتز رنگينه اصلاحشده در ابتدا به روش كروماتوگرافي لايه نازك موردتاييد
قرار گرفت و سپس جهت تاييد دقيقتر پيوندها و گروه هاي عاملي تشكيل شده، از آزمون هاي FTIR و سپس UV-Vis بهره برده شد. نتايج
آزمون طيف سنجي انتقالي UV-Vis حضور رنگينه جديد را تاييد نموده و نشان داد طول موج بيشنه رنگينه سنتزشده نسبت به آليزارين خام تغيير
چشمگيري نداشته و فقط شدت آن كاهش پيدا كرده بود. اين نكته مشاهدات بصري را نيز تاييد نمود. نتايج آزمون FTIR و مشاهده پي كهاي
شاخص تشكيلشده، حضور رنگينه جديد را تاييد نموده و تشكيل پيوند اتري و افزايش گروههاي هيدروكسيل در ساختار رنگينه جديد را نشان
داد. براي بررسي خلوص رنگينه سنتزشده آزمون نقطه ذوب به دو روش انجام شد و رنگينه آليزارين سنتزشده در محدوده دمايي 184 تا 197
درجه سانتي گراد تخريب شد . لازم به ذكر است كه با نقطه تخريب آليزارين خام متفاوت بوده و به محدوده تخريب مازو نزديكتر بود. در گام
بعد آزمون حلاليت در آب براي رنگينه آليزارين اصلاح شده انجام گرفت و نتايج به اين صورت بود كه در دماي محيط اين رنگينه نسبت به
آليزارين خالص حلاليت 2 برابري داشته و در دماي 80 درجه سانتي گراد به ميزان 7 ميل يگرم بر ميل يليتر در آب حل شد. رنگرزي نمونه پارچه
هاي پنبه اي با رنگينه اصلاح شده انجام شد و سپس جهت مقايسه با رنگينه خالص، نمونه پارچه پنبهاي با غلظت يكسان رنگرزي شد و ثيات
شستشويي و نوري آن ها اندازه گيري شد. پارچه رنگرزي شده با آليزارين خالص جذب مناسبي نداشته و صرفا لكه گذاري اتفاق افتاد. نمونه
رنگرزيشده با آليزارين اصلاحشده جذب بيشتري داشته و از K/S مناسبي در طول موج 500 نانومتر برخوردار بود. ثبات شستشويي پارچه
رنگرزي شده با آليزارين اصلاح شده بين 3 تا 3 - 4 در مقياس خاكستري و ثبات نوري آن بين 2 - 3 و 3 - 4 در مقياس آبي اندازه گيري شد كه
نسبت به آليزارين خالص از افزايش چشمگيري برخوردار است. در نهايت ارزيابي خاصيت ضدباكتري براي رنگينه آليزارين خالص و آليزارين
اصلاح شده به روش انتشار از ديسك در آگار با باكتريهاي استفيلاكوكوس اورئوس و اشرشيا كلي انجام شد و نتايج نشان داد كه آليزارين
اصلاح شده به علت حضور تركيبات تانني در ساختار خود، از رشد باكتري گرم مثبت استفيلاكوكوس اورئوس به خوبي جلوگيري كرده و قطر
هاله عدم رشد آن 13 ميل يمتر اندازهگيري شد. اين رنگينه بر باكتري اشرشيا كلي نيز از تاثيرگذاري كمتري برخوردار است و قطر هاله عدم رشد
كوچكتري در اين باكتري مشاهده شد.
شماره ركورد
226063
گرايش رشته تحصيلي
شيمي نساجي و رنگ
دانشكده
مهندسي نساجي
دانشگاه
دانشگاه صنعتي اصفهان