بررسي روند تعداد روزهاي گرد و غبار و رابطه¬ي آن با پارامترهاي اقليمي و پوشش گياهي (مطالعه موردي: دشت يزد_اردكان)

مديريت و كنترل بيابان

10/2/2021 12:00:00 AM

طوفان¬هاي گرد و غبار يكي از پديده¬هاي مخرب و منحصر به فرد اقليمي است كه هر ساله خسارت جبران¬ناپذيري به شهرها، تأسيسات، جاده¬ها و ... وارد مي¬سازد. اين پديدهء مخرب متأثر از شرايط جوي خاصي است كه در صورت شناخت چگونگي پيدايش وزش طوفان¬هاي گرد و غبار و بادهاي شديد مي¬توان از آسيب¬هاي فراوان آن كاست و حتي با آن مقابله كرد. پژوهش حاضر روند تعداد روزهاي گرد و غبار و ارتباط آن با پارامترهاي اقليمي و پوشش گياهي، از سال 2005 تا 2017 ميلادي واقع در منطقهء دشت يزد-اردكان، را مورد بررسي قرار مي¬دهد. در پژوهش حاضر ارزيابي روند تغييرات تعداد روزهاي گرد و غبار از طريق شاخص طوفان¬هاي گرد و غبار (DSI) بررسي شد. سپس به منظور تهيهء نقشه¬هاي تيپ¬هاي بيوژئومورفولوژيك و شاخص اختلاف نرمال¬شده پوشش گياهي (NDVI)، تصاوير دو ماهواره لندست 7 و 8 در دورهء آماري 13 ساله به واحد¬هاي كاري دشت¬سر اپانداژ، دشت¬سر پوشيده، ارگ، اراضي زراعي، اراضي شهري و لايه NDVI در دو كلاسه (1 - 15/0)، (15/0 - 1-) براي ماهواره لندست 7 و (1 - 17/0)، (17/0 - 1-) ماهواره لندست 8، در تمام محدودهء مورد مطالعه و دو حريم 10 و 20 كيلومتر به مركز ايستگاه¬هاي يزد و ميبد، طبقه¬بندي گرديد. همچنين به منظور بررسي ميزان صحت نوع واحدهاي كاري ايجاد شده در نقشه¬هاي تيپ¬هاي بيوژئومورفولوژيك ضريب كاپا كوهن براي هر سال محاسبه گرديد. سپس مساحت طبقات براي تمام سطوح منطقه و حريم ايجاد شده، و ايضا، پارامترهاي اقليمي شامل متوسط دماي سالانه، متوسط بارش سالانه و متوسط رطوبت نسبي سالانه محاسبه گرديد. ارتباط شاخص طوفان-هاي گرد و غبار با پارامترهاي اقليمي و شاخص NDVI با استفاده از روش رگرسيون خطي بررسي شد. نتايج نشان داد كه ارتباط بين شاخص DSI با واحدهاي كاري دشت¬سر اپانداژ، دشت¬سر پوشيده (منطقه يزد) و اراضي زراعي معكوس اما با واحد كاري ارگ از نوع مستقيم است. همچنين واحد كاري اراضي شهري بر روي شاخص DSI تأثير نداشت. در بررسي ارتباط شاخص DSI با شاخص NDVI، با افزايش شاخص طوفان¬هاي گرد و غبار، سطح پليگون¬هاي NDVI براي تمام سطوح در دورهء آماري 13 ساله كاهش يافت. ارتباط پارامترهاي اقليمي با شاخص DSI، بدين صورت مي¬باشد كه با افزايش پارامتر متوسط دماي سالانه و كاهش دو پارامتر متوسط بارش سالانه و متوسط رطوبت نسبي سالانه، شاخص طوفان¬هاي گرد و غبار براي هر سه افزايش يافت. براساس يافته¬هاي موجود در پژوهش حاضر مي¬توان به اين نتيجه رسيد كه شاخص DSI در بازهء زماني مورد مطالعه داراي روند صعودي است يعني تعداد روزهاي گرد و غبار در حال افزايش مي¬باشد. همچنين عواملي مختلفي مانند پارامترهاي اقليمي، پوشش گياهي (شاخص NDVI و واحد كاري نقشهء تيپ¬هاي بيوژئومورفولوژيك) و ديگر واحدهاي كاري نقشه¬هاي مذكور (دشت-اپانداژ، دشت¬سر پوشيده و ارگ) تأثير بسزايي بر روي شاخص طوفان¬هاي گرد و غبار دارد.

226024

دانشگاه اردکان

تازه مهدي Tazeh Mahdi , كلانتري سعيده Kalantari Sayideh