اثرات تركيبي سطوح دي¬اكسيد كربن اتمسفر و رطوبت خاك بر رشد و فعاليت گره‌زايي چهار رقم نخود (Cicer arietinum L.)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

آگروتكنولوژي

كارشناسي ارشد

با افزايش غلظت گازهاي گلخانه¬اي نظير دي¬اكسيد كربن و وقوع تغيير اقليم پيامدهايي نظير كاهش منابع آب در ايران قابل پيش¬بيني است. اين شرايط تاثير بارزي بر توليد و عملكرد محصولات كشاورزي از جمله نخود خواهد داشت. علاوه بر اين به دليل همزيستي گياه نخود با باكتري مزوريزوبيوم اختصاصي احتمالا اين همزيستي نيز تحت تاثير شرايط تغيير اقليم قرار خواهد گرفت. بنابراين پژوهش حاضر با هدف بررسي تاثير غلظت گاز دي¬اكسيد كربن محيط (50±400 و 50±700 ميكرومول در مول)، تنش كم آبي (آبياري بر اساس 45 و 75 درصد از حداكثر تخليه مجاز رطوبت قابل استفاده خاك) و تلقيح باكتري (تلقيح و عدم تلقيح با باكتري Mesorhizobium ciceri) بر رشد و برخي ويژگي¬هاي مورفو- فيزيولوژيك چهار رقم نخود (آراز، ثمين، جم و كرج 31-60-12) انجام شد. آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك¬هاي كامل تصادفي در اتاقك¬هاي رشد رو باز در سه تكرار در بهار سال 1401 به اجرا درآمد. نتايج نشان داد غلظت بالاي دي¬اكسيد كربن، اثرات تنش كمبود آب بر طول ساقه، رطوبت نسبي برگ، افزايش غلظت پرولين و افزايش فعاليت آنزيم كاتالاز را تعديل كرد. تلقيح مزوريزوبيوم نيز با افزايش فعاليت آنزيم¬هاي آنتي-اكسيداني و تعداد گره ريشه اثرات تنش كمبود آب را تعديل نمود. در اين شرايط كاهش سطح برگ گياه و وزن خشك اندام هوايي در اثر تنش كمتر و كارايي مصرف آب آبياري بيشتر بود. با اين وجود، تلقيح مزوريزوبيوم در شرايط غلظت بالاي دي¬اكسيد كربن، وزن خشك ريشه را كاهش داد. در غلظت بالاي دي¬اكسيد كربن نسبت به غلظت معمول، رقم كرج بيشترين سطح برگ، وزن خشك اندام هوايي، كارايي مصرف آب آبياري و شاخص تحمل به تنش و كمترين كاهش تعداد گره¬ي ريشه را نشان داد. در تنش كم آبي نيز در رقم كرج محتواي كلروفيلa، كلروفيلb، تعداد گره و كارايي مصرف آب آبياري بيشترين افزايش را نسبت به رژيم رطوبتي شاهد در مقايسه با ديگر ارقام داشت. در گياهان تلقيح شده با مزوريزوبيوم، بيشترين محتواي كلروفيلa و محتواي نسبي آب برگ، به ارقام آراز و كرج، بيشترين طول ساقه به ارقام ثمين، جم و كرج، بيشترين تعداد گره در ريشه به ارقام ثمين و كرج و بيشترين وزن خشك ريشه به رقم كرج تعلق داشت. به طور كلي در شرايط غلظت بالاي دي¬اكسيد كربن، تنش كم¬آبي و تلقيح مزوريزوبيوم، رقم كرج برتري نسبي داشت. بر اساس نتايج همبستگي¬ها و آناليز خوشه¬اي¬، در رژيم رطوبتي شاهد، ارقام ثمين و كرج، به ترتيب در سطح معمول و غني دي¬اكسيد كربن بيشترين همبستگي مثبت با صفات مرتبط با وزن خشك را داشتند. در شرايط تنش كمبود آب نيز، در رقم جم در سطح غني و در رقم كرج هر دو سطح دي اكسيد كربن، همبستگي بالايي بين صفات مرتبط با وزن خشك مشاهده شد. بنابراين پيشنهاد مي¬شود ارقام جم و كرج در مطالعات تكميلي مورد توجه قرار گيرند.

224434

فيزيولوژي گياهان زراعي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان