گزينش براي تحمل به شوري در لاين هاي جو و مقايسه شاخص هاي قديم و جديد تحمل و حساسيت

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي كشاورزي

كارشناسي ارشد

جو وحشي (Hordeum vulgare ssp. spontaneum) كه خويشاوندي نزديكي با جو زراعي دارد و نيز جد جو زراعي است، منبع غني و مناسبي براي ايجاد تنوع ژنتيكي براي اصلاح جو فراهم مي¬كند. اين گونه به راحتي با جو زراعي قابل تلاقي است كه مي¬تواند منبع ژنتيكي مناسب و عالي براي بهبود تحمل به شرايط تنش غيرزيستي از جمله شوري باشد. يكي از دغدغه¬هاي اصلاحگران نحوه انتخاب موثر ژنوتيپ¬هاي پرمحصول و پايدار مي¬باشد كه با كمك شاخص¬هاي تحمل و حساسيت مي¬توان تا حد زيادي به اين هدف رسيد. هدف از پژوهش انجام شده 1- ارزيابي تنوع ژنتيكي در جمعيت¬هاي آشيانه¬اي(NP) حاصل از تلاقي بين گونه¬اي در جو و معرفي لاين¬هاي خالص نوتركيب(RIL) حاصل از تلاقي بين گونه¬اي با ويژگي¬هاي مطلوب زراعي و 2- مقايسه شاخص¬هاي مختلف تحمل و حساسيت (قديم و جديد) براي انتخاب ژنوتيپ هاي متحمل به تنش شوري مي¬باشد. اين مطالعه بر روي جمعيت معروف به IBM-21 شامل 21 خانواده حاصل از تلاقي بين 21 رقم از جو اسپانتانئوم و جو زراعي ريحان03 در نسل BC1F5 ، كه در مجموع حاوي 443 لاين نوتركيب جو بودند، انجام شد. درواقع زماني كه ژنوم¬هاي مختلف (21وحشي) (Foreground) به عنوان دهنده ها، در زمينه ژنتيكي رقم ريحان03 (Background) از طريق بك كراس و خودگشني ادغام شود، هر يك از والدين دهنده بخشي از قطعات كروموزومي خود را در والد گيرنده بر جا مي گذارند كه تنوع بسيار خوبي براي انتخاب صفات مهم يا مطالعات ژنتيكي فراهم مي كند. تعداد 443 لاين نوتركيب در كنار 4 رقم شاهد در شرايط نرمال و تنش شوري (20 دسي زيمنس) در قالب طرح آگمنت و در مزرعه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه صنعتي اصفهان در سال زراعي 1401-1400 مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج نشان داد كه تنوع ژنتيكي بالايي بين جمعيت¬ها و لاين‌هاي نوتركيب حاصل از تلاقي جو وحشي و زراعي براي تحمل به تنش شوري و صفات زراعي و فنولوژي وجود داشت. جمعيت¬هاي B1R10 وB1R67 به ترتيب داراي والد اسپانتانئوم از تركمنستان و عراق نسبت به ديگر جمعيت¬ها برتر بودند. نتايج مقايسه جمعيت ها نشان داد كه آشيانه اي بودن و استفاده از چندين والد وحشي براي وارد كردن تنوع به زمينه ژنتيكي رقم زراعي آثار متفاوتي از نظر تحمل به تنش شوري داشت كه حاكي از انتقال قطعات كروموزومي متفاوت از گونه هاي مختلف وحشي به زمينه جو زراعي ريحان بود. وجود لاين¬هاي تفكيك يافته متجاوز متعدد در مقايسه با والدين وحشي و زراعي براي صفات مهم اصلاحگر را قادر به انتخاب لاين¬هاي متحمل و يا داراي خصوصيات زراعي مطلوب مي¬كند كه مي تواند زمينه توسعه ارقام جديد را فراهم سازد. براي افزايش كارايي انتخاب در محيط تنش از شاخص¬هاي تك متغيره و چند متغيره استفاده ¬شد. به طور كلي شاخص¬هاي چندمتغيره MFVD و SIIG در گروه¬بندي و انتخاب ژنوتيپ¬هاي مورد ارزيابي كارايي نشان دادند. شاخص MFVD براي گزينش ژنوتيپ¬هاي متحمل در شرايط تنش كه پايداري صفات را نشان مي¬دهند،كاربرد داشت. براساس شاخصMFVD و عملكرد دانه در محيط تنش مي¬توان لاين¬هاي 290، 144، 324، 298، 125، 211، 281، 200 و 287 را گزينش كرد. شاخص هاي SIIG (محاسبه شده با استفاده از صفات مورفولوژيك و عملكرد) و CSI (محاسبه شده بر اساس تركيبي از شاخص¬هاي عملكرد) به ترتيب به عنوان روش مناسبي براي گزينش ژنوتيپ¬هاي پايدار و پر عملكرد استفاده شدند. با درنظر گرفتن شاخص SIIG و CSI و بررسي عملكرد دانه در دو محيط نرمال و تنش شوري مي¬توان لاين¬هاي 427، 283، 296، 223، 340، 425، 39، 361، 389، 352، 361، 110 و 117 كه علاوه بر پرمحصولي و عملكرد بالا، داراي وزن هزاردانه مطلوب و طول سنبله مناسب هستند را براي توسعه ارقام متحمل به شوري در ادامه پروژه اصلاح جو با استفاده از ادغام ژنوم وحشي معرفي كرد.

224181

ژنتيك و به نژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان