جداسازي ايزومرهاي رنگينه نيل طبيعي جهت توليد رنگ سبز در رنگرزي الياف پشم

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي نساجي

كارشناسي ارشد

در طول چند دهه ي اخير رنگينه هاي طبيعي بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته اند. رنگينه هاي مصنوعي باتوجه به فرايند طي شده در توليد آن ها، داراي سميت بالا هستند و ستتز اين رنگينه ها با توليد تركيبات شيميايي همراه بوده و همچنين داراي مشكلاتي مانند تجزيه ناپذير بودن و خطرات بهداشتي همچون ايجاد آلرژي هستند. اين در حالي است كه رنگينه هاي طبيعي سازگار با پوست انسان و محيط زيست بوده و همچنين از منابع تجديدپذير با كمترين عمل شيميايي تهيه مي شوند. رنگ سبز طبيعي يكي از نقاط ابهام در رنگرزي طبيعي است به طوري كه منابع طبيعي بسيار محدودي براي دستيابي مستقيم به رنگ سبز برروي الياف طبيعي وجود دارند. آن چه كه در صنايع دستي و صنعت فرش دستباف ايران امروزه صورت مي پذيرد استفاده از رنگينه نيل شيميايي ،كه به علت خلوص بالا از آن تحت عنوان نيل طبيعي ياد مي شود، به همراه رنگينه هاي زرد طبيعي مختلف جهت حصول رنگ سبز مدنظر است. اين درحالي است كه استفاده از اين رنگينه شيميايي با وجود خواص ثباتي مناسب، با روح صنايع دستي كه آيينه طبيعت هستند مغايرت دارد. بنابراين بدست آوردن رنگ سبزي كه تركيبي صد در صد طبيعي باشد زمينه اي بسيار جذاب براي اين صنايع است. در اين پژوهش از رنگينه نيل طبيعي استخراج شده از گياه وسمه و رنگينه گياه اسپرك براي حصول رنگ سبز استفاده شد. استخراج رنگينه اسپرك با توجه به پژوهش هاي پيشين در اين زمينه با استفاده از حلال متانول-آب با نسبت حجمي 20:80 انجام پذيرفت. با توجه به تشكيل رنگينه نيل طبيعي از سه ايزومر رنگي مختلف و تاثير آن ها بر ظاهر رنگي و همچنين خواص ثباتي رنگ حاصل از رنگرزي اين ايزومرها، روش هاي خالص سازي هريك از اين ايزومرها بيان شد. بررسي خلوص ايزومرهاي جداسازي شده با روش هاي اسپكتروفتومتري انتقالي UV-VIS و طيف سنجي FTIR صورت گرفت. پس از شرح روش هاي رنگرزي رنگينه هاي نيل و اسپرك، چگونگي حصول رنگ سبز با بهره گيري از روش رنگرزي دو مرحله اي از تركيب رنگينه اسپرك و رنگينه نيل با ميزان ايزومرهاي متفاوت بررسي شد. در ميان ايزومرهاي رنگينه نيل ايزواينديگو در آب محلول است. اين ايزومر روي الياف پشم لكه گذاري كرده و پس از شستشوي نمونه رنگرزي شده ، از نمونه خارج مي شود. رنگ حاصل از ايزومر ايندي روبين از ثبات نوري 4 در مقياس آبي و ثبات شستشويي 2 در مقياس خاكستري برخوردار است در حالي كه براي ايزومر اينديگو خواص ثباتي بالاتري از جمله ثبات نوري 8-7 در مقياس آبي و ثبات شستشويي 5-4 در مقياس خاكستري مشاهده شد. با رنگرزي تركيبي رنگينه اينديگو و رنگينه اسپرك طيف رنگي سبز متنوعي تهيه شد كه پس از انجام تست ثبات نوري و شستشويي مشاهده شد رنگ هاي سبز بدست آمده از تركيب اين دو رنگينه طبيعي از ثبات هاي نوري ( 6 تا 7 ) و ثبات شستشويي ( 4 تا 5 ) قابل توجهي برخوردار هستند.

223876

شيمي نساجي و رنگ

مهندسي نساجي

دانشگاه صنعتي اصفهان