تاثير عصاره هاي گياهي بر بيماريزايي نماتد مولد غده Meloidogyne sp. در خيارگلخانهاي (Cucumis sativus)

علوم و مهندسي باغباني گرايش درختان ميوه

3/4/2023 12:00:00 AM

خيار با نام علمي Cucumis sativus، از خانواده كدوئيان، گياهي يكساله و از سبزيجات مهم در ايران و جهان است. نماتدهاي گونه Meloidoyne sp. از مهم¬ترين نماتدهاي خسارت¬زاي محصولات گلخانه، زراعي و باغي مي¬باشند. به¬دليل خاصيت آفت¬كشي عصاره و فرآورده‌هاي بسياري از گياهان، مي توان از آنها در كنترل آفات و بيماري‌هاي گياهي بهره برد، اين مواد گياهي به سادگي قابل تهيه و بي خطر بوده، و دوستدار محيط زيست هستند. اين مطالعه در قالب طرح كاملا تصادفي و در چهار تكرار انجام گرفت كه در آن از پنج نوع عصاره آبي گياه (آنغوزه،Ferula assa-foetida L زيتون تلخMelia azedarach، ، مرزهSatureja hortensis، گل جعفريTagetes patula، چاي ترش Hibiscus Sabdariffa) استفاده شد.ابتدا، تأثير اين عصاره‌ها در محيط آزمايشگاه بر روي لارو و تخم نماتد و در گلخانه بر روي شاخص بيماري‌زايي نماتد انجام شد و سپس در بخشي ديگر آزمون عصاره‌هاي گياهي بر ميزان فعاليت آنزيم‌هاي دفاعي (پروتئين كل، كاتالاز و پراكسيداز) در گياه خيارگلخانه¬اي (رقم نگين) بررسي شد. نتايج نشان داد كه كليه تيمارهاي مورد بررسي سبب افزايش مرگ و مير لاروها در زمان‌هاي 24 و 48 ساعت بعد از آزمايش شدند. از بين عصاره‌هاي مورد بررسي، گل جعفري، بيشترين درصد مرگ و مير لاروها را در 24 ساعت اول، در تمام غلظت ها نشان داد. در 24 ساعت دوم (48 ساعت بعد از شروع آزمون) نيز تمام غلظت‌هاي عصارۀ گل جعفري (0، 5، 15، 25 و 50 درصد)، در مقايسه با ساير عصاره‌ها بيشترين تأثير را بر مرگ و مير لاروهاي نماتد داشتند به طوري¬كه غلظت‌هاي 50 و 25 درصد به¬ترتيب سبب مرگ 100 و 5/82 درصدي لاروهاي نماتد شدند. با وجود اثر نماتدكشي قابل قبول تمامي عصاره‌هاي مورد بررسي، تأثير عصارۀ آبي گل جعفري و پس از آن عصارۀ آنغوزه بر مرگ لاروهاي نماتد، بسيار چشم¬گيرتر از ساير عصاره¬ها بود. بيشترين درصد بازدارندگي از تفريخ تخم نماتد در غلظت 50 درصد عصاره¬هاي مختلف مشاهده شد. در بين عصاره‌هاي گياهي، بيشترين بازدارندگي به ترتيب مربوط به عصارۀ گل جعفري با بازدارندگي 90%، عصارۀ آنغوزه با بازدارندگي 50/73 درصد، عصارۀ زيتون تلخ با بازدارندگي 52/67 درصد و عصارۀ چاي ترش با بازدارندگي 21/65 درصد بود. در گلخانه، پس از گذشت 45 روز اثر سطوح مختلف عصاره‌هاي گياهي بر دو فاكتور شاخص گال و تعداد لارو سن دوم در 200 گرم خاك مورد ارزيابي قرار گرفت. تمامي تيمارهاي اعمال شده تعداد لارو موجود در خاك را به طور معني داري در مقايسه با شاهد (348 لارو) كاهش دادند. كمترين تعداد لارو در بين تيمارهاي اعمال شده مربوط به غلظت 100% عصارۀ گل جعفري با تعداد 67/41 عدد؟ لارو بود. بيشترين مقدار عددي شاخص گال، بعد از شاهد، مربوط به غلظت 25 درصد عصارۀ زيتون تلخ بود كه مقدار عددي آن بدون اختلاف با شاهد، 67/4 بود، كوچكترين شاخص گال در تيمار 75% عصارۀ گل جعفري با مقدار عددي 67/1 مشاهده شد. نتايج اندازه¬گيري ميزان پروتئين نشان داد كه بيشترين ميزان پروتئين به¬ترتيب مربوط به غلظت 100 درصد عصارۀ گل جعفري به همراه نماتد (در روز پانزدهم) به ميزان پروتئين 99/1 ميلي¬گرم در ليتر، و سپس غلظت 75 درصد عصاره به همراه نماتد به ميزان 63/1 ميلي¬گرم در ليتر بود. بيشترين ميزان فعاليت آنزيم پراكسيداز و كاتالاز، در غلظت 100 درصد عصارۀگل جعفري به همراه نماتد، به-ترتيب به ميزان ΔOD/Min/mg protein 39/3 و 34/5 مشاهده شد. و در بين روزهاي نمونه برداري بيشترين ميزان فعاليت هر دو آنزيم پراكسيداز و كاتالاز در روز پانزدهم صورت گرفت. براساس نتايج، عصارۀ گل جعفري و عصارۀ آبي آنغوزه، هم در آزمون¬هاي آزمايشگاهي و هم در گلخانه داراي اثر نماتدكشي مطلوبي در مقايسه با عصارۀ ساير گياهان مورد مطالعه بودند، در نتيجه مي توان آن¬ها را به عنوان عوامل كنترل كننده بي خطر، دوستدار محيط زيست با اثر ضد نماتدي بالا معرفي نمود.

223711

دانشگاه اردکان

غلام نژاد جلال Gholamnezhad Jalal