مشخصه يابي ژرم¬پلاسم گندم ساختگي براي بهبود صفات مرتبط با كيفيت

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

با توجه به اينكه ايران داراي اقليم خشك و نيمه خشك مي¬باشد شرايط براي شور شدن منابع آب و خاك بيشتر فراهم شده است. با توجه به انتخاب طبيعي و مصنوعي كه در طي هزاران سال بر روي گندم نان صورت گرفته است بخشي از تنوع ژنتيكي اوليه كه از اجداد آن به ارث رسيده است، از دست رفته است. بنابراين به‌نژادگران به‌دنبال بررسي اجداد قديمي گندم براي انتقال ژن‌هاي از دست رفته نظير مقاومت به تنش‌هاي زيستي و غيرزيستي به ارقام ساختگي هستند. گندم‌هاي ساختگي از تلاقي بين گندم‌هاي تتراپلوئيد (ايمر و دورم) با Aegilops tauschii حاصل شده‌اند به‌طوري كه ژنوم (D) حاصل از Ae tauschii حاوي ژن‌هاي مقاومت به انواع تنش‌هاي زيستي و غيرزيستي است كه باعث مي شود گندم‌هاي ساختگي به انواع تنش‌ها از جمله تنش شوري متحمل‌تر باشند. از پتانسيل گندم¬هاي ساختگي در ايران استفاده نشده است و يكي از مواردي كه بايد روي لاين¬هاي جديد بررسي شود كيفيت آرد مي¬باشد. كيفيت آرد تحت تاثير چهار عامل عمده شامل ژنتيك، آسياباني و نانوايي قرار مي¬گيرد. روش نگهداري حلال (Solvent retention capacity) ، به عنوان يك روش ارزشمند براي اندازه¬گيري خواص عملكردي هر جزء پلي¬مري آرد، در اواخر سال 1980 شكل گرفت. حلال¬هاي به كار رفته در اين پژوهش شامل آب مقطر (WSRC)، لاكتيك اسيد (LASRC)، سديم كربنات (SCSRC)، ساكارز (SUSRC) بود. يكي ديگر از روش¬هايي كه براي تعيين كيفيت آرد مورد استفاده قرار مي¬گيرد استفاده از دستگاه NIR مي¬باشد. دستگاه NIR صفاتي مانند مقدار پروتئين، عدد زلني، شاخص حجم نان، رطوبت، درصد جذب آرد و سختي دانه را اندازه گيري مي¬كند. در اين پژوهش تعداد 101 ژنوتيپ شامل 95 ژنوتيپ گندم ساختگي به همراه 4 رقم گندم نان ايراني شامل روشن، پيشتاز، قدس و كوير و نيز 2 رقم گندم تتراپلوئيد (T. turgidum ssp. durum و ssp. turanicum T. turgidum) كه سال قبل در دو محيط رطوبتي عدم تنش و تنش شوري (200 ميلي مولار) به صورت تجزيه مركب در قالب بلوك كامل تصادفي در دو تكرار كشت و ارزيابي مزرعه اي شده بودند، به منظور بررسي ويژگي¬هاي فيزيكي دانه، عملكردي و كيفيتي در آزمايشگاه مطالعه شدند. صفات فيزيكي شامل طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه، ضريب كرويت دانه و قطر دانه بود. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه تنش شوري بر صفات كيفيتي دانه اثري نداشت در حاليكه روي دو صفت وزن هزار دانه و عملكرد دانه اثر معني داري داشت و باعث كاهش اين دو صفت به مقدار متوسط 8 و 15 درصد شد. اثر ژنوتيپ براي تمامي صفات فيزيكي، عملكردي و كيفيتي دانه معني دار بود كه نشان دهنده تنوع بين ژنوتيپ¬هاي مورد استفاده بود. در شرايط عدم تنش شوري وراثت پذيري عمومي بالايي براي صفات طول دانه، عرض دانه و SUSRC مشاهده شد همچنين در سطح تنش شوري صفات طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه، ضريب كرويت دانه، قطر دانه، وزن هزاردانه، SCSRC، SUSRC، LASRC و شاخص GPI وراثت پذيري عمومي بالايي را نشان دادند. صفت وزن هزاردانه در هر دو محيط نرمال و تنش شوري با صفات طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه و قطر دانه همبستگي مثبت و معني داري داشت. صفت عملكرد در هر دو محيط نرمال و تنش شوري همبستگي منفي و معني داري را با صفات محتواي پروتئين دانه، عدد زلني و شاخص حجم نان نشان داد. صفت پروتئين دانه در هر دو محيط عدم تنش و تنش شوري با صفات زلني، حجم نان و محتواي آب همبستگي مثبت و معني داري پيدا كرد. در هر دو محيط عدم تنش و تنش شوري همبستگي مثبت و معني داري بين شاخص GPI و LASRC ديده شد. بر طبق نتايج بدست آمده حاصل از مقايسه ميانگين، در مجموع دو محيط ژنوتيپ 7 بيشترين عملكرد و ژنوتيپ¬هاي 48، 50، 67 و 116 به عنوان ژنوتيپ¬هاي با كيفيت دانه (مقادير بيشتر پروتئين، عدد زلني و شاخص حجم نان) شناخته شدند كه مي¬توانند در تلفيق با اطلاعات مزرعه اي براي معرفي لاين¬هاي جديد در آينده مورد استفاده قرار گيرند.

223431

ژنتيك و بهنژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان