مطالعه پاسخ ژنوتيپ‌هاي گلرنگ به تغذيه برگي روي در حضور همزيستي ميكوريزايي و شرايط تنش شوري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

گياه گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) يك محصول دانه روغني چند منظوره است كه با بسياري از اراضي زراعي كشور سازگاري دارد. اين گياه مي‌تواند در خاك‌هاي فقير رشد كرده و عملكرد قابل قبولي داشته باشد. همچنين مقاوم به انواع تنش‌هاي زنده و غير زنده به ويژه تنش‌هاي شوري و خشكي است. عنصر روي در عملكرد و سنتز پروتئين‌ها، فعاليت آنزيم‌ها و فتوسنتز گياه نقش بسيار مهم و ضروري دارد. مقدار روي در زمين‌هاي كشاورزي به ويژه در خاك‌هاي آهكي و شور بسيار كم است. قارچ ميكوريزا سطح تبادلي ريشه و خاك، تغذيه گياه و جذب آب را در گياهان بهبود مي‌بخشد. همچنين بافت و ساختمان خاك را با نفوذ رشته‌ها و اندام‌هاي قارچي بهبود مي‌دهد. به علاوه همزيستي ميكوريزايي موجب افزايش تحمل گياهان به تنش‌هاي زنده و غير زنده مي‌گردد. تنش شوري يكي از تنش‌هاي غير زيستي محدودكننده رشد و عملكرد گياهان در مناطق خشك و نيمه خشك است. اين پژوهش در دو آزمايش جداگانه گلداني از اواسط اسفند ماه 1400 تا تابستان 1401 در مزرعه چاه اناري دانشگاه صنعتي اصفهان به صورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار اجرا درآمد. در آزمايش اول پاسخ ژنوتيپ‌هاي كوسه، اراك2811، كردستان و نبراسكا-10 گلرنگ به تغذيه برگي روي در دو سطح صفر و 3 گرم در 1000 گرم سولفات روي و قارچ ميكوريزا در دو سطح عدم تلقيح و تلقيح بررسي شد. در آزمايش دوم تاثير دو سطح تلقيح و عدم تلقيح قارچ ميكوريزا و دو سطح صفر و محلول پاشي سولفات روي بر رقم كوسه گلرنگ تحت شرايط سه سطح صفر، 60 ميلي مولار و 120 ميلي مولار NaCl بررسي شد. در آزمايش اول محلول پاشي روي و قارچ ميكوريزا سبب افزايش صفات حجم، وزن خشك، طول تجمعي ريشه، غلظت كلروفيل‌ها و كارتنوئيدها، روي، پتاسيم و فسفر برگ، ارتفاع و تعداد شاخه اصلي بوته، عملكرد و اجزا عملكرد شامل وزن صد دانه، تعداد دانه در طبق، تعداد طبق در بوته، وزن خشك اندام هوايي و درصد روغن دانه در تمام ژنوتيپ‌هاي مورد مطالعه به ويژه در ژنوتيپ‌هاي كوسه و اراك شد. در آزمايش دوم تنش شوري موجب كاهش درصد آغشتگي ريشه به ميكوريزا، حجم، وزن خشك و طول تجمعي ريشه، غلظت كلروفيل‌ها و كارتنوئيدها، روي، و پتاسيم برگ، نسبت پتاسيم به سديم، ارتفاع و تعداد شاخه اصلي بوته، حداكثر كارآيي فتوسيستمII فتوسنتزي (Fv/Fm)، محتواي نسبي آب برگ، عملكرد و اجزا عملكرد و وزن خشك اندام هوايي ولي باعث افزايش نسبت كارتنوئيدها به كلروفيل كل، غلظت سديم، پرولين و قندهاي محلول برگ گلرنگ شد. اعمال تميارهاي محلول پاشي روي و قارچ ميكوريزا از طريق بهبود و افزايش ويژگي‌هاي فتوسنتزي شامل غلظت كلروفيل‌ها و Fv/Fm، بهبود وضعيت محتواي نسبي آب برگ، بهبود وضعيت تعادل يون‌هاي سديم و پتاسيم، نسبت پتاسيم به سديم، افزايش غلظت روي، وزن خشك، حجم و طول تجمعي ريشه و در نتيجه رشد بهتر گياه و افزايش عملكرد و اجزا عملكرد دانه و وزن خشك اندام هوايي سبب تعديل اثرات منفي شوري در گياه گلرنگ شد. با توجه به نتايج به دست آمده در اين پژوهش مي‌توان نتيجه گرفت كه ويژگي‌هاي فيزيولوژيك، رشدي و عملكرد دانه ژنوتيپ‌هاي گلرنگ تحت تاثير تيماري‌هاي محلول پاشي روي و قارچ ميكوريزا به ويژه در ژنوتيپ‌هاي پرمحصول كوسه و اراك2811 افزايش مي يابد. همچنين اين تيمارها موجب بهبود ظرفيت فتوسنتز، رشد، عملكرد و اجزا عملكرد گياه گلرنگ در شرايطي كه آب آبياري و خاك شور باشند مي‌شود و تحمل گياه در شرايط تنش را افزايش مي‌دهند. كلمات كليدي: گلرنگ، ميكوريزا، روي، شوري، فسفر، حجم ريشه، گياه دانه روغني

222142

اگروتكنولوژي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان