نقش خدمات تنظيمي در بهره برداري از اكوسيستم هاي مرتعي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي منابع طبيعي

دكتري

چكيده گستره زيادي از سطح سرزمين را مراتع در برداشته و از اهميت زيادي در ايجاد خدمات توليدي و تنظيمي برخوردار مي باشند. در حال حاضر توجه مرتعداران و برنامه ريزان به كاركردهاي علوفه اي مراتع مي باشد و كمتر به كاركردهاي غير علوفه اي آنها توجه مي شود و اين امر باعث شده است كه اكثر رويشگاههاي مرتعي تحت چراي مفرط قرار گيرند. در اين تحقيق بررسي نقش و جايگاه خدمات تنظيمي در كاهش شدت بهره برداري وايجاد تعادل بين برخي از خدمات تنظيمي و خدمات توليدي اكوسيستم¬هاي مرتعي مناطق نيمه خشك مورد هدف مي باشد. منطقه مورد مطالعه حوضه كرسنك و بارده با مساحت 1/12807 هكتار جزء شهرستان بن استان چهارمحال¬وبختياري است. ابتدا اقدام به تفكيك كاربري اراضي در حوضه مورد مطالعه با كمك تصاوير ماهواره اي شد. در ادامه در كاربري هاي مرتعي بروش فيزيونومي- فلوريستيك اقدام به تفكيك تيپ هاي گياهي گرديد. بروش قطع و توزين ظرفيت چرايي و بروش چهار فاكتوره اصلاحي وضيت مرتع تعيين گرديد. 5 خدمت تنظيمي اكوسيستم مرتع شامل تنظيم گاز( ترسيب كربن و توليد اكسيژن) و كنترل فرسايش و رسوب و رواناب اندازه گيري و ارزش گذاري گرديد و نقشه پهنه بندي خدمات اكوسيستم استخراج گرديد. از طريق پرسشنامه، اطلاعات اقتصادي و اجتماعي مربوط به دام و دامداران استخراج گرديد و درآمد و هزينه هاي يك واحد دامي وابسته به مرتع محاسبه شد تا هزينه هاي جانبي بنگاههاي مرتعداري تعيين گردد. تمايل به دريافت فروشندگان(WTA)و تمايل به پرداخت خريداران (WTP) بروش ارزش گذاري مشروط(CVM) محاسبه گرديد تا امكان ايجاد بازار فرضي براي خدمات اكوسيستم تعيين گردد. با استفاده از روش تحليل محتوي جايگاه پرداخت بابت خدمات اكوسيستم در قوانين مرتبط با بخش مرتع مورد بررسي قرار گرفت. واحد هاي همگن در هر طبقه وضعيت مرتع با انطباق لايه هاي اطلاعاتي تعيين گرديد. از روش نسبت فايده به هزينه ميزان فايده دريافتي ناشي از ايجاد كاركردهاي تنظيمي به ميزان هزينه پرداختي بازاي دامداري در مرتع بعنوان توجيه اقتصادي طرح پرداخت بابت خدمات اكوسيستم در نظرگرفته شد و با شرايط موجود مراتع امكان پرداخت مورد تحليل قرار گرفت . نتايج نشان داد كه در 18 تيپ گياهي ظرفيت چرايي بين 175/0 تا 2/3 واحد دامي در هكتار در يك دوره 100 روزه است و وضعيت مراتع از طبقه خيلي فقير تا عالي وجود دارد. ارزش كاركردهاي تنظيمي 9/92 درصد و ارزش كاركردهاي توليد علوفه 1/7 درصد مي باشد. تفاوت معني داري بين كاركردهاي تنظيمي در هر تيپ گياهي و در هر سامان عرفي وجود دارد. تحليل اقتصادي بنگاههاي مرتعداري نشان داد كه در وضع موجود دامداري متكي به مرتع داراي توجيه اقتصادي است اما وقتي هزينه هاي جانبي به هزينه هاي بنگاه اضافه مي گردد فاقد توجيه اقتصادي مي باشد. نتايج حاصل از اندازه گيري تمايل به دريافت فروشندگان و تمايل به پرداخت خريداران نشان داد امكان ايجاد يك بازار فرضي وجود دارد. ضمن اينكه در قوانين و بخشنامه هاي موجود در بخش مرتع كشور تا كنون به پراخت بابت خدمات اكوسيستم در جهت كاهش فشار چراي دام اشاره اي نشده است. در شرايطي كه پرداخت به ازاي حذف دام مجاز در فصل مجاز چرا در مرتع انجام پذيرد نسبت فايده به هزينه بالاتر از يك است(B/C=15.3) به عبارتي پرداخت بايت كاهش دام در جهت كاهش فشار بر مرتع و افزايش كاركردهاي تنظيمي داراي توجيه اقتصادي است.

221645

علوم مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان