مطالعه ژنتيكي و ارزيابي تحمل به خشكي در لاين‌هاي نسل F5 حاصل تلاقي‌هاي گندم دوروم و ايمر به‌منظور شناسايي لاين‌هاي برتر

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

چكيده: گندم ايمر (Triticum turgidum subsp. dicoccum) به عنوان اجداد اوليه گندم نان و دوروم، يكي از منابع ژني مهم براي اصلاح گندم‌هاي دوروم مي¬باشد و مي¬تواند از اميدواركننده¬ترين منابع ژنتيكي براي بهبود تحمل به خشكي، شوري و افزايش كيفيت دانه گندم دوروم باشد. اين پژوهش به منظور مطالعه ژنتيكي و ارزيابي تحمل به خشكي در لاين‌هاي نسل F5 حاصل از تلاقي داي‌آلل گندم‌هاي دوروم و ايمر، در مزرعه آموزشي پژوهشي اصفهان واقع در نجف آباد (لورك) در سال زراعي 1400-1401 انجام پذيرفت. در اين مطالعه 66 لاين حاصل ازنسل F4 به همراه 12 والد (هشت رقم گندم دوروم با چهار ژرم پلاسم محلي گندم ايمر ) در دو محيط رطوبتي معمول (50 درصد تخليه¬ي رطوبتي خاك) و تنش خشكي (90 درصد تخليه¬ي رطوبتي خاك) در قالب طرح لاتيس ساده با دو تكرار مورد ارزيابي قرارگرفتند. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد كه تفاوت معني¬داري در بين تمامي ژنوتيپ¬ها (والدين و نتاج حاصل ازآن‌ها) براي تمامي صفات مورد ارزيابي مشاهده شد و براي بسياري از صفات مهم عملكردي، تفاوت معني¬داري در سطح احتمال يك درصد بود كه نشان دهنده¬ي تنوع ژنتيكي قابل توجهي بين والدين و نتاج حاصل از آن‌ها است. اثر محيط و اثر متقابل ژنوتيپ × محيط براي اكثر صفات معني¬دار شد كه نشان دهنده تنوع ژنتيكي خوب ايجاد شده ناشي از تلاقي بين اين دو زيرگونه است كه با انتقال ژن¬هاي سازگاري از گندم ايمر به گندم دوروم باعث افزايش مقاومت در شرايط نامساعد محيطي و بهبود صفات اصلاحي شده است. در مقايسه ميانگين¬ها مشاهده شد كه تنش خشكي موجب كاهش اكثر صفات به جز روز تا بوتينگ، روز تا خوشه‌دهي، روز تا گل‌دهي، سختي دانه و پرولين در هر دو محيط رطوبتي شد. همچنين نشان داد كه لاين¬هاي حاصل از تلاقي دوروم × ايمر براي صفات طول پدانكل، طول سنبله، ارتفاع بوته، عملكرد بيولوژيك، عملكرد دانه، شاخص برداشت، وزن هزار دانه، وزن حجمي، حجم رسوب شاخص زلني، پروتئين دانه، سختي دانه و ميزان جذب آب آرد در هر دو محيط رطوبتي تنوع بالايي داشتند. دراين پژوهش در شرايط تنش و عدم تنش خشكي، بيشترين ضرايب همبستگي با عملكرد دانه پس از شاخص برداشت، مربوط به صفت روز تا سنبله¬دهي در شرايط تنش (73/0-) و صفت وزن حجمي در شرايط عدم تنش خشكي (71/0) بود. در هر دو شرايط رطوبتي همبستگي مثبت و معني¬داري بين عملكرد دانه با صفات وزن هزار دانه، عملكرد بيولوژيك، شاخص برداشت و وزن حجمي وجود داشت. در تجزيه به مؤلفه¬هاي اصلي دو عامل اصلي 88/62 و 91/56 درصد از كل تنوع را به ترتيب در شرايط عدم تنش خشكي و تنش خشكي توجيه كردند. بنابراين كليه فاميل¬هاي نسل F5 به سه گروه تلاقي والدين دوروم و دوروم × دوروم، دوروم × ايمر و ايمر × ايمر و والدين ايمر گروه¬بندي شدند. نتايج همبستگي ميان شاخص‌هاي مقاومت به خشكي و عملكرد در شرايط تنش و عدم تنش خشكي نشان داد كه شاخص‌هاي STI، MP و GMP براي انتخاب ژنوتيپ‌هاي با عملكرد بالا در هر دو شرايط تنش و عدم تنش خشكي مناسب مي¬باشند. با توجه به نمودارهاي ترسيم شده براي شاخص‌هاي تحمل به خشكي ( STI، MP و GMP) در مقابل عملكرد در شرايط تنش و عدم تنش خشكي، ژنوتيپ‌هاي شماره 17، 19، 26، 37 و 45 از گروه تلاقي-هاي دوروم × دوروم و ژنوتيپ‌هاي شماره 23، 32 و 22 از گروه تلاقي¬هاي دوروم × ايمر بودند كه به عنوان ژنوتيپ‌هاي با عملكرد بالا در هر دو شرايط تنش و عدم تنش خشكي شناخته شدند. بنابراين اين ژنوتيپ¬ها نسبت به تنش خشكي نيز، متحمل¬تر بودند و به‌عنوان ژنوتيپ‌هاي متحمل به خشكي شناسايي شدند. نتايج اين تحقيق نشان داد نسل¬هاي ايجاد شده از تلاقي زير گونه¬هاي گندم تتراپلوئيد منابع با ارزشي از تنوع صفات زراعي و كيفي مي¬باشند و زمينه را براي اصلاح¬گران جهت اصلاح و توليد ارقام گندم تحمل به خشكي فراهم مي¬آورند.

221202

ژنتيك و به نژادي

مهندسي برق و كامپيوتر

دانشگاه صنعتي اصفهان