منشايابي هيدروكربن‌هاي آروماتيك چند حلقه‌اي (PAHs) در مغزه‌هاي رسوبي درياچه ذوب‌آهن و دلتاي تالاب بين‌المللي گاو‌خوني

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

هيدروكربن‌هاي آروماتيك چند حلقه‌اي (PAHs) گروهي از آلاينده‌هاي آلي پايدار هستند كه به دليل حلاليت كم در آب و خاصيت آب‌گريزي عمدتا تمايل دارند كه با ذرات معلق پيوند تشكيل دهند و در رسوبات اكوسيستم‌هاي آبي تجمع پيدا نمايند. در نتيجه مطالعه آن‌ها در مغزه‌هاي رسوبي اكوسيستم‌هاي آبي به‌عنوان آرشيوهاي طبيعي، اطلاعات بسيار ارزشمندي در مورد تغييرات محيطي گذشته ارائه مي‌دهد. اين مطالعه با هدف بازسازي وضعيت آلودگي نفتي و تعيين منشاء تركيبات PAHs در مغزه‌هاي رسوبي تعيين سن شده يك درياچه شهري (درياچه نور يا درياچه ذوب‌آهن) و دلتاي رودخانه زاينده‌رود (به عنوان ورودي تالاب بين‌المللي گاو‌خوني) انجام گرفت. متغيرهاي فيزيكي و شيميايي (شامل درصد رطوبت، چگالي ظاهري، چگالي خشك، درصد ماده‌آلي، هدايت الكتريكي، pH و اندازه ذرات رسوب) در هر سه مغزه رسوبي تجزيه و تحليل شد. درصد ذرات ماسه در درياچه ذوب‌آهن و در دو ايستگاه شاخ‌ميان و كوه‌سياه، درصد ذرات سيلت و رس غالب بود. تعداد 50 نمونه رسوب از سه مغزه رسوبي درياچه ذوب‌آهن (cm 77)، مغزه شاخ‌ميان (cm 40) و مغزه كوه‌سياه (cm 10) انتخاب شد. غلظت 26 تركيب PAHs در هر نمونه رسوب پس از استخراج به روش سوكسله با استفاده از دستگاه كروماتوگرافي گازي- طيف‌سنجي جرمي (GC- MS) اندازه‌گيري شد. دامنه تغييرات غلظت كل 26 تركيب PAHs در مغزه‌هاي رسوبي درياچه ذوب‌آهن، شاخ‌ميان و كوه‌سياه به ترتيب 51/668- 38/95، 92/167- 24/79 و ng g-1 01/241- 68/98 بدست آمد كه نشان مي‌دهد رسوبات مورد مطالعه در مقايسه با رسوبات اكوسيستم‌هاي آبي ساير نقاط جهان، در طبقه آلودگي كم تا متوسط قرار مي‌گيرد. بيشترين غلظت مجموع 26 تركيب PAHs در عمق‌هاي 5/25، 5/28 و5/54 سانتي‌متر درياچه ذوب‌آهن، عمق‌هاي 13 و 31 سانتي‌متر مغزه شاخ‌ميان و عمق‌هاي 5/2 و 5/7 سانتي‌متر مغزه كوه‌سياه مشاهده شد. منشاء تركيبات PAHs با دو روش الگوي تركيبي و نسبت‌هاي تشخيصي تعيين شد. منشاء غالب تركيبات PAHs در هر سه مغزه رسوبي پايروژنيك و مخلوطي از پتروژنيك و پايروژنيك بود و منشاء پريلن نيز پايروژنيك بدست آمد. همچنين مشخص شد افزايش غلظت تركيبات PAHs با منشاء غالب پتروژنيك در لايه‌هاي cm 5/25 درياچه ذوب‌آهن، cm 13 شاخ‌ميان و cm 5/2 كوه‌سياه به دليل ريزش نفتي در رودخانه زاينده‌رود در فروردين سال 1387 است. احتمالا غلظت بيشتر تركيبات PAHs در درياچه ذوب‌آهن نسبت به دو ايستگاه ديگر به دليل نزديك بودن درياچه ذوب‌آهن به محل حادثه ريزش نفتي مي‌باشد. تعيين سن نسبي مغزه‌هاي رسوبي مورد مطالعه بر اساس تطبيق لايه‌هاي شاخص ريزش نفتي، مطابقت بسيار خوبي را با نتايج تعيين سن رسوبات در مطالعات قبل با استفاده از روش 210Pb و 137Cs نشان داد. مقايسه تغييرات زماني بار تركيبات PAHs با عوامل محيطي مختلف مانند تغييرات جمعيت، مصرف سوخت‌هاي فسيلي، شاخص خشكسالي هواشناسي (SPI)، شاخص خشكسالي هيدرولوژيك (SDI) و ميانگين دبي سالانه ايستگاه‌هاي هيدرومتري پل كله و ورزنه ارتباط مستقيمي نشان نداد.

221170

آلودگي‌هاي محيط زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان