ساخت نظريه فضولي در سازمان با تاكيد بر نيمه تاريك كنجكاوي

مديريت دولتي گرايش مديريت رفتار سازماني

5/9/2023 12:00:00 AM

هيجانات، نقش حياتي بر رفتارسازماني دارند. يكي از تجارب هيجاني، كنجكاوي است. كنجكاوي داراي دونيمه است كه يكي نيمه‌روشن (ديدگاه مثبت) و ديگري نيمه‌تاريك (ديدگاه منفي). نيمه‌تاريك كنجكاوي بيان‌گر اين موضوع است كه كنجكاوي مي‌تواند تحريك‌كننده رفتارهايي باشد كه براي سازمان و افراد ناخوشايند و دلهره‌آور باشد. يكي از رفتارهاي انحرافي كه در نيمه‌تاريك كنجكاوي قرار مي‌گيرد فضولي است. امروزه با افزايش مشغله‌هاي كاركنان، اهميت مفهوم حريم خصوصي افزايش پيداكرده و اغلب كاركنان در صورت مواجهه با حجم زيادي از سؤالات كه جنبه فضولي دارند آزرده‌خاطر شده و اين مهم بر رفتار و عملكرد شغلي آن‌ها تأثير مي‌گذارد. ازاين‌رو، اين پژوهش باهدف «ساخت نظريه فضولي در سازمان» انجام شد. مشاركت‌كنندگان در اين پژوهش 38 نفر از پرستاران مراكز درماني استان اصفهان بودند كه به روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند. پژوهش حاضر بر اساس نوع هدف بنيادي، به لحاظ روش كيفي از نوع نظريه داده‌بنياد و ازنظر رويكرد استقرايي است. به‌منظور جمع‌آوري داده‌هاي كيفي از ابزار مصاحبه و به‌منظور تجزيه‌وتحليل داده‌هاي مصاحبه از رويكرد نظام‌مند اشتراوس و كوربين (1990)، استفاده‌شده است. هم‌چنين اعتمادپذيري يافته‌هاي پژوهش از طريق چهار استراتژي: باورپذيري، اتكاپذيري، انتقال‌پذيري و تصديق‌پذيري موردبررسي قرار گرفت كه اين عمل سبب افزايش روايي پژوهش گرديد. نتايج حاصل از تحليل و بررسي فعاليت‌ها و وقايعي كه سبب وقوع فضولي در سازمان مي‌گردند، نشان‌دهنده «ميل به دانستن» به‌عنوان پديده محوري در فرآيند ظهور فضولي در سازمان است. نتايج حاصل از تحليل داده‌ها نشان داد كه بخشي از مقوله‌هاي استخراج‌شده نظير انگيزه دستيابي به موفقيت، انگيزه‌هاي خصمانه، نياز به دستيابي به قطعيت و امنيت، نياز به حس مهم بودن و امنيت رواني، انگيزه تنوع‌بخشي، انگيزه قدرت، نگراني نوع‌دوستانه و مقايسه اجتماعي، پيشايندهاي (شرايط علّي)، ظهور فضولي در سازمان را تشكيل مي‌دهند. بخش ديگري از مقوله‌ها نظير ويژگي‌هاي شخصيتي و فردي، ماهيت و موضوع فضولي، محيط كاري دوستانه، مؤلفه‌هاي ساختار محرك فضولي، رويه‌هاي سازماني ناعادلانه و غير شفاف، فرهنگ‌سازماني محرك فضولي، نهادينه بودن فرهنگ فضولي در محيط اجتماعي سازمان و سبك زندگي خانوادگي محرك فضولي به‌عنوان عوامل زمينه‌اي (تشديدكننده‌ها و تضعيف‌كننده‌ها)، ظهور فضولي در سازمان عمل مي‌كنند. بخش ديگري از مقوله‌ها مانند كاهش تعامل با افراد فضول، اجتناب از پاسخ (انكار و عدم درگيري رفتاري)، مواجهه فعالانه و مواجهه شوخ‌طبعانه نشان‌دهنده استراتژي‌هاي كاركنان هنگام مواجهه با فضولي از جانب همكاران بوده. از طرفي ظهور فضولي در سازمان مي‌تواند پيامدهاي منفي نظير اختلالات رواني و نشانه‌هاي آن، بروز هيجانات منفي، كاهش عملكرد فردي و اتلاف وقت، گسست روان‌شناختي از كار، كاهش تعاملات ميان فردي، روابط ميان فردي ناسالم، بروز رفتار انحرافي در سازمان و محيط كاري ناسالم و همچنين پيامدهاي مثبتي نظير مديريت بهتر شيفت كاري و افراد، خيرخواهي و كمك به ديگران و افزايش اطلاعات فردي و يادگيري را به دنبال داشته باشد.

220613

دانشگاه اردکان

گل‌وردي مهدي Golverdi Mehdi