بررسي تنوع كميت و كيفيت بذر در جمعيت هاي خودگشن گونه هاي نعنا و پونه

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

گياهان دارويي به ¬عنوان يكي از ذخاير ژنتيكي در ايران محسوب مي¬شوند. از جمله اين گياهان، نعنا از جنس Mentha از خانواده نعنائيان (Lamiaceae)، بوده كه از مهم¬ترين گياهان از لحاظ دارويي و اقتصادي مي¬باشد و در سراسر جهان بخصوص نواحي مديترانه¬اي توزيع گسترده¬اي دارد. جنس نعنا به طور طبيعي آزادگرده¬افشان است. با اين ¬حال توليد بذر خودگرده¬افشان در اين گياه مي¬تواند مزاياي زيادي از لحاظ به¬نژادي و اقتصادي داشته باشد. اين پژوهش به¬منظور بررسي توليد گياهچه¬ بذور خودگرده¬افشان دو نسل متوالي S2و S3، توليد بذر آزادگرده¬افشان و خودگرده¬افشان از گياهچه¬هاي بذري و همچنين ارزيابي صفات مرتبط با رشد و كيفيت دارويي بذر اين جمعيت¬ها صورت گرفت. در اين راستا از 4 جمعيت نعنا كه از مناطق اهواز، لرستان، كرج و همدان جمع¬آوري شده بودند استفاده گرديد. جمعيت¬هاي اهواز و لرستان از گونه M. spicata و جمعيت¬هاي همدان و كرج از گونه M. longifolia بودند كه طي دو نسل خودگرده¬افشاني در آنها انجام گرفته بود. جمعيت¬ها در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه تحقيقاتي چاه اناري دانشگاه صنعتي اصفهان كشت شدند و اين پژوهش طي سال¬هاي 1401-1400 اجرا گرديد. تمام بوته¬ها در هر جمعيت ابتدا به دو قسمت تقسيم شدند. يك قسمت قبل از گل¬دهي با پاكت و توري پوشانده شد و به قسمت ديگر اجازه¬ي آزادگرده¬افشاني داده شد. پس از جمع¬آوري بذرهاي حاصل از آزادگرده¬افشاني و خودگرده-افشاني، جمعيت¬هاي متعلق به گونه M. spicata (اهواز و لرستان) و جمعيت¬هاي متعلق به گونه M. longifolia (كرج و همدان) مورد ارزيابي قرار گرفتند. بر اساس نتايج صفات مرتبط با رشد، در بين نسل¬هاي S2و S3 جمعيت¬هاي¬ متعلق به دو گونه M. spicata و M. longifolia، اختلاف معني¬داري در زمينه¬ي تمامي صفات (وزن تر بوته، وزن خشك بوته، نسبت وزن تر به وزن خشك، درصد اسانس و عملكرد اسانس) نشان داده شد كه نمايانگر وجود تفاوت بين دو گونه از لحاظ صفات نام برده بود. در جمعيت¬هاي اهواز و لرستان متعلق به گونه M. spicata، خودگرده¬افشاني متوالي با تأثير مثبت باعث پيشرفت قابل توجه ميانگين صفات وزن تر و وزن خشك بوته به ¬ويژه در جمعيت لرستان شده بود. در مقابل در گونه M. longifolia، خودگرده¬افشاني متوالي باعث كاهش معني¬دار وزن تر و خشك بوته¬هاي جمعيت همدان شد. در ادامه، صفات وزن بذر كل بوته، محتواي فنوليك كل (TPC)، محتواي فلاونوئيد كل (TFC) و ظرفيت آنتي-اكسيداني (برحسب IC50) روي بذور آزادگرده¬افشان و خودگرده¬افشان دو گونه M. spicata و M. longifolia اندازه¬گيري شد. نسل S2و S3 جمعيت¬هاي مورد مطالعه، در زمينه¬ي محتواي فنوليك و فلاونوئيد تفاوتي نشان ندادند، اما جمعيت همدان كاهش معني¬داري را براي ظرفيت آنتي¬اكسيداني در اثر خودگرده¬افشاني متوالي نشان داد. به ¬طور كلي بذور حاصل از خودگرده¬افشاني نسبت به بذور حاصل از آزادگرده¬افشاني در جمعيت¬هاي مورد مطالعه، محتواي كل تركيبات فنوليك، فلاونوئيد و ظرفيت آنتي¬اكسيداني كمتري را نشان دادند، بخصوص جمعيت كرج كه كاهش چشم¬گيري را در زمينه محتواي فنوليك بروز داد. در اين راستا، جمعيت لرستان در مقايسه با جمعيت¬هاي ديگر، از لحاظ صفات بذري وضعيت مطلوب¬تري را نشان داد. در نهايت طبق نتايج آناليز HPLC، در مجموع پنج تركيب از نوع فنوليك اسيد شامل كلروژنيك اسيد، رزمارينيك اسيد، گاليك اسيد، پي كوماريك اسيد و فروليك اسيد و دو تركيب روتين و آپيجنين از نوع فلاونوئيد در عصاره¬هاي بذري دو گونه مورد مطالعه شناسايي شد كه بلندترين پيك¬ها مربوط به دو تركيب رزمارينيك اسيد و روتين بودند. جمعيت لرستان بيشترين ميزان تركيبات فنوليك و فلاونوئيد را نيز به خود اختصاص داد. با توجه ¬به ميزان و نوع تركيبات فنوليك و فلاونوئيد عصاره¬هاي بذري، مي¬توان نتيجه گرفت بذر نعنا و پونه داراي خاصيت دارويي و قابل استفاده در صنايع غذايي هستند. كلمات كليدي: نعنا، بذر، خودگرده¬افشاني، آزادگرده¬افشاني، محتواي فنول، محتواي فلاونوئيد و ظرفيت آنتي-اكسيداني

218785

ژنتيك و به نژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان