نقش ملاتونين و كلسيم در پاسخ گياه گاوزبان اروپايي به تنش شوري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

گاوزبان اروپـايي بـا نـام علمـي Borago officinalis L. حاوي مواد موسيلاژي، تركيبات فنولي و نيز مقدار كمي آلكالوئيد است و از آن به عنوان غني‌ترين منبع شناخته شده براي اسيد چرب گامالينولنيك اسيد ياد مي‌شود. تنش شوري يكي از تنش‌هاي غيرزيستي عمده است كه بر رشد و عملكرد اقتصادي و ماده خشك گياه تأثير منفي مي‌گذارد. ملاتونين يك مولكول چند تنظيمي است كه علاوه بر پيام‌رساني به عنوان پاك‌كننده راديكال‌هاي آزاد و آنتي‌اكسيدان نقش مهمي در بهبود سيستم‌هاي آنتي‌اكسيداني تحت تنش ايفا مي‌كند. كلسيم جزء ساختماني و فراگير در كليه گياهان است كه پاسخ‌هاي پيام‌رساني متنوعي را در شرايط تنش باعث مي‌شود. در اين آزمايش پاسخ دو ژنوتيپ گاوزبان اروپايي به شوري آب آبياري براي بررسي تأثير تنش شوري برصفات مورفولوژيك و نهايتاً رشد و توليد ماده خشك و مقايسه واكنش‌هاي فيزيولوژيك و نقش پيام‌رساني كلسيم و ملاتونين در پاسخ به تنش در اين گياه بررسي شد. اين آزمايش از اواسط فروردين تا تابستان 1400 بصورت گلداني در مزرعه تحقيقاتي چاه‌اناري دانشگاه صنعتي اصفهان به اجرا در‌آمد. دو ژنوتيپ گاوزبان اروپايي (دشتيار و پاكان بذر) در هشت سطح تيماري: (آب غيرشور(شاهد)، شاهد+ 5 ‌ميلي‌مول كلسيم ، شاهد+ 100ميكرومول ‌ملاتونين، شاهد+ ملاتونين+ كلسيم، شوري 100ميلي‌مولار، شوري+ كلسيم، شوري+ ملاتونين، شوري+ ملاتونين+ كلسيم) بررسي ‌شدند. طرح آزمايشي بلوك كامل تصادفي با فاكتوريلي از ژنوتيپ‌ها و سطوح‌ تيماري در سه تكرار بود. يك روز پيش از اعمال تيمار شوري، محلول‌پاشي ملاتونين و كلسيم روي شاخ و برگ گياه به صورتي كه برگ‌ها خيس گردند و در گياهاني كه تيمار ملاتونين و كلسيم را دريافت نكردند آب مقطر روي آن‌ها محلول پاشي شد. سه و پنج هفته پس از اعمال تيمارها صفات مختلف رشد و فيزيولوژيك اندازه‌گيري ‌شدند. تنش شوري باعث افزايش درصد نشت الكتروليت، غلظت پلي‌فنول‌ها، غلظت پرولين، فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني، غلظت مالون‌دي‌آلدهيد، غلظت پراكسيد هيدروژن، سديم ريشه و اندام هوايي و نسبت سديم به پتاسيم اندام هوايي و ريشه ولي باعث كاهش درصد محتواي نسبي آب، غلظت كلروفيل‌هاي a وb و كارتنوئيدها، غلظت پتاسيم و كلسيم در ريشه و اندام هوايي، وزن تازه و خشك اندام هوايي، وزن تازه و خشك و حجم ريشه در ژنوتيپ‌هاي گاوزبان اروپايي شد. اعمال تيمار كلسيم، ملاتونين و ملاتونين+كلسيم سبب تعديل اثر شوري در هر دو ژنوتيپ گرديد كه در ژنوتيپ دشتيار به علت افزايش وزن تر و خشك اندام هوايي و حجم ريشه و افزايش فعاليت‌هاي آنتي‌اكسيداني و كاهش ميزان پراكسيد هيدروژن بيشتر متحمل تر از ژنوتيپ پاكان بذر بود. با توجه به نتايج اين آزمايش مي‌توان نتيجه گرفت كه ضمن آنكه آسيب شوري 100 ميلي مولاري در اين گياه چندان شديد نيست، ايفاي نقش يون و مولكول‌هايي نظير كلسيم و ملاتونين در پاسخ به تنش شوري و بويژه تقويت پيام‌رساني در گياه گاوزبان اروپايي در شرايط تنش شوري تاثير بسزايي دارد. كلمات كليدي: گاوزبان اروپايي، شوري، ملاتونين، كلسيم.

215936

اگروتكنولوژي (فيزيولوژي گياهان زراعي)

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

جمشيد رزمجو، حميدرضا عشقي زاده

كريم حسن مجني، محمدرضا مصدقي

پرويز احسان زاده