حساسيت به كنه كش ها و تحمل سرمايي در كنه پياز زعفران (Rhizoglyphus robini)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

زعفران يكي از گران‌ترين محصولات تجاري در بين گياهان دارويي جهان است و به همين دليل به آن طلاي سرخ مي‌گويند. كنه Rhizoglyphus robini Claparede (Acari: Acaridae) يكي از آفات مهم زعفران در ايران است كه باعث زردي و كاهش رشد زعفران و در نهايت از بين رفتن پيازها مي‌شود. كشاورزان در ايران از برخي كنهكش ها مانند آبامكتين و پروپارژيت براي محافظت از پياز¬ زعفران در برابر اين آفت استفاده مي‌كنند. استفاده مكرر از كنهكشها ممكن است منجر به ايجاد مقاومت شود. هدف از اين مطالعه بررسي وضعيت مقاومت اين آفت در استانهاي خراسان رضوي (نيشابور، بجستان، زاوه، تربت جام)، خراسان جنوبي (قائن، فردوس) و استان اصفهان (پادنا، اصفهان) به تركيبات آبامكتين، پروپارژيت و چهار ارگانوفسفره پر كاربرد (ديازينون، پروفنوفوس، كلرپيريفوس و ديكلرووس) بود. در جمعيتهاي مختلف R. robini به منظور تعيين مقاومت به كنهكشها، زيست سنجي به روش كاغذ صافي آغشته به كنهكش انجام شد. در برابر آبامكتين جمعيت پادنا با LC50 برابر با 07/3 ميلي گرم ماده موثره بر ليتر(mg a.i.L-1) حساس¬ترين جمعيت و جمعيت‌هاي زاوه و تربت جام با LC50 برابر با 97/16 و 74/19 ميلي گرم ماده موثره بر ليتر و نسبت مقاومت 50/5 و 42/6 برابري به ترتيب مقاوم‌ترين جمعيت‌ها شناخته شدند. سينرژيست پي پرونيل بوتوكسايد (PBO)، مهار كننده آنزيم‌هاي سيتوكروم P450 مونواكسيژنازها ميزان مقاومت در جمعيت زاوه را اندكي كاهش داد كه نشان دهنده، نقش آنزيم‌هاي P450 در مقاومت به آبامكتين در اين جمعيت مي‌باشد. سه سينرژيست دي اتيل مالئات(DEM)، تري فنيل فسافات(TPP) و پي پرونيل بوتوكسايد(PBO) ميزان مقاومت را در جمعيت‌ مقاوم به آبامكتين تربت جام كاهش ندادند، لذا به نظر مي¬رسد آنزيم‌هاي گلوتاتيون اس ترانسفراز، سيتوكرومP450 مونوكسيژناز وكربوكسيل استراز در مقاومت نقش ندارند. جمعيت پادنا به پروپارژيت نيز حساسيت بالايي نشان داد، در حالي كه جمعيت‌هاي زاوه و تربت جام به ترتيب مقاومت 6 و 7 برابري به اين تركيب نشان دادند. پيش تيمار با سولفين پيرازون (SUL) مقاومت به پروپارژيت را جمعيت‌ مقاوم تربت جام شديدا كاهش داد. سينرژيست DEM ميزان سميت پروپارژيت را در هر دو جمعيت ها مقاوم زاوه و تربت جام افزايش داد. جمعيت‌هاي زاوه و تربت جام در برابر سموم فسفره نيز مقاومت 13 تا 76 برابري نشان دادند. اگر چه اندازه گيري‌هاي آنزيمي و پيش تيمار با سينرژيست‌ها نشان داد افزايش سم زدايي به ميزان كمي در مقاومت موثر است ولي غلظت مهار كننده 50 درصد (IC50) آنزيم استيل كولين استراز توسط كلرپيريفوس در جمعيت مقاوم حدود 8 برابر جمعيت حساس (پادنا) برآورد شد. بنابراين به نظر مي-رسد در مقاومت به اين تركيبات غير حساس شدن آنزيم استيل كولين استراز (AChE) نقش اصلي در مقاومت دارد. نتايج حاصل از بررسي سميت 22 كنه كش/ حشره كش عليه كنه پياز زعفران و كنه شكارگر G. aculifer نشان داد كه بالاترين ميزان سميت مربوط به گروه فسفره هاي آلي مي باشد. در بررسي فعاليت كنه كشي 26 اسانس گياهي بالاترين ميزان سميت عليه كنه ماده بالغ پياز زعفران مربوط به اسانس گياه رازيانه با LC50 برابر با 6/46 ميلي گرم ماده موثره بر ليتر بود. فعاليت كنه كشي اسانس گياه رازيانه در كنه بالغ شكارگر G. aculifer و همچنين لارو كنه پياز زعفران به ترتيب 3/85 و 06/18 ميلي گرم ماده موثره بر ليتر بود. در اين تحقيق، تحمل به سرما و نقطه فوق سرمايي (SCP) كنه زعفران در سه جمعيت و دو محدوده دمايي اندازه‌گيري شد. نتايج ما نشان داد كه ميانگين SCP كنه زعفران بدون تفاوت معني‌دار در بين جمعيت حدود 6/14- درجه سانتي‌گراد بود. در حالي كه، سازگاري به سرماي كنهها به طور قابل توجهي SCP آنها را به ميانگين تقريباً 5/16- درجه سانتي‌گراد كاهش داد. قرار گرفتن در معرض 24 ساعته كنه‌ها در دماي صفر و 5/2- درجه سانتي‌گراد تأثير معني‌داري بر بقاي كنه‌ها نداشت، اما وقتي كنه‌ها در دماي 5- درجه سانتي‌گراد در 24 ساعت قرار گرفتند، بقا بدون تفاوت معني‌دار بين جمعيت‌ها به پايين‌ترين سطح يعني 60 % رسيد. با قرار گرفتن در معرض 24 ساعته در دماي 5/7 - درجه سانتي‌گراد، بقاي كنه‌ها به پايين ترين ميزان، حدود 10 درصد رسيد. از آنجايي كه بيشتر مرگ و ميرها در دماي بالاتر از SCP رخ مي‌دهد، با پيوند نقطه انجماد و درصد مرگ ومير، بنابراين كنه زعفران را مي توان يك گونه غير مقاوم به يخ زدگي و بدون توانايي مقاومت در برابر تشكيل يخ بين سلولي در نظر گرفت.

215892

حشره شناسي كشاورزي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

حمزه ايزدي

نفيسه پورجواد، حميدرضا عشقي زاده

جهانگير خواجه علي