تمايز ژنتيكي، ريختي و انتخاب زيستگاه زيرگونه هاي اندميك لاك پشت مهميزدار Testudo graeca در مناطق مركزي ايران

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

منابع طبيعي

دكتري

زون‌هاي ارتباطي را مي‌توان به‌صورت پنجره‌هايي رو به‌سوي فرايندهاي تكاملي در نظر گرفت. گستره و ماهيت موانع در جايي مشخص مي‌شوند كه دو آرايه مجزا در ارتباط با يكديگر قرار مي‌گيرند. اهميت حفاظتي، نقش اكولوژيك و تفاوت‌هاي قابل‌ملاحظه ژنتيكي، ريختي و زيستگاهي گونه لاك‌پشت مهميزدار Testudo graeca Linnaeus, 1758 در گستره پراكنش خود سبب شده‌است تا اين‌گونه در سال‌هاي اخير مورد مطالعات وسيعي قرار گيرد. اين در حالي است كه تنوع ژنتيكي، ريختي، و زيست‌جغرافيايي اين‌گونه در بيش‌تر قسمت‌هاي شرقي گستره پراكنش آن به‌طور ويژه در قسمت مركزي ايران كه زون ارتباطي قديمي‌ترين زيرگونه‌هاي آن محسوب‌مي‌شود، كم¬تر شناخته‌شده است. در اين مطالعه، تمايز تبارشناختي و ريختي، جريان ژني و تأثير همپوشاني آشيان اقليمي و تفاوت‌هاي زيستگاهي بر ساختار مولكولي و ريختي بررسي‌شده است. بدين‌منظور 86 فرد بالغ شامل 34 نر و 52 ماده اندازه‌گيري، عكس‌برداري و نمونه‌برداري شدند. نشانگرهاي مورد استفاده در بررسي ساختار مولكولي شامل قطعه bp 948 ژن سيتوكروم b ميتوكندري و ده لوكوس ريزماهواره بودند. تحليل‌هاي ريخت‌سنجي با روش‌هاي سنتي و هندسي براي هر دو لاك كاراپاس و پلاسترون، انجام شد. آشيان اقليمي زيرگونه‌ها با استفاده از رويكرد PCA-env و تحليل ANOVA ، بررسي شد. نتايج تحليل تبارشناختي، زيرگونه T. g. buxtoni را به‌عنوان تنها تبار اين زيرگونه با 4 زيرتبار مجزا در گستره جغرافيايي وسيع، شناسايي كرد. تحليل ساعت مولكولي نشان‌مي‌دهد كه دو زيرگونه بعد از گسترش رشته‌كوه زاگرس در اوايل پليوسن از هم جدا شده‌اند. افزون بر اين، هيچ گواهي مبني بر گسترش اخير جمعيت‌ها در نتايج حاصل از تحليل‌هاي جمعيت‌شناختي نظير آزمون‌هاي بي‌طرفي و توزيع عدم تطابق يافت نشد. ارزيابي‌هاي ريخت‌سنجي سبب شناسايي چهار جمعيت متمايز با تغييرات ريختي سازشي و غيرسازشي معني‌دار در زون ارتباطي شد. نتايج بررسي آشيان اقليمي نشان‌دهنده همپوشاني محدود آشيان اقليمي دو زيرگونه و تفاوت‌هاي معني‌دار مناطق شكل‌گيري جمعيت‌ها بود. در پايان تحليل‌هاي مربوط به ريزماهواره، تمايز تبارهاي ميتوكندريايي را غربي‌ترين و شرقي‌ترين قسمت زون ارتباطي و ارتباط ميان آن‌ها را در قسمت مركزي تاييد كردند. علاوه براين تحليل‌ها نشان‌دهنده افزايش تعداد افراد هيبريد در قسمت‌هاي دشتي منطقه ايران و توراني بودند. به‌طور كلي دستاوردهاي اين مطالعه يادآور اهميت زون‌هاي ارتباطي به‌عنوان سايت‌هاي مناسب براي مطالعه‌ي فرايندهاي تكاملي است. جابه‌جايي و اختلاط افراد حتي براي اهداف حفاظتي بدون مطالعه‌اي همه‌جانبه، پذيرفتني نيست. افزون بر اين، ارتقا وضعيت رده‌بندي زيرگونه‌ها به‌گونه، معرفي زيرگونه‌هاي جديد در محدوده پراكنش T. g. buxtoni و واحدهاي مديريتي براي جمعيت‌هاي ريختي، پيشنهاد مي‌شود.

215376

محيط زيست- تنوع زيستي

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

اووه فريتز، محمدرضا اشرف زاده

ابوالقاسم اسماعيلي، يزدان كيواني، سعيد پورمنافي

منصوره ملكيان، محمودرضا همامي