بررسي اثر روند تغيير اقليم بر پارامترهاي كمي و كيفي منابع آب¬هاي سطحي و زير زميني در حوضه آبريز پلاسجان

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

6/21/2022 12:00:00 AM

يكي از عوامل مهم در پايداري توسعه يك منطقه، فراهم بودن منابع آب كافي و مناسب براي مصارف مختلف مي‌باشد كه علاوه بر كميت، وضع كيفي آن نيز از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. پديده تغيير اقليم با تأثير روي بارش، دما و ميزان رسوب توليدي به‌صورت غيرمستقيم بر كيفيت آب سطحي و زيرزميني اثر مي‌گذارد. لذا ارزيابي پديده تغيير اقليم و پيامدهاي احتمالي آن همچنين شناخت آثار تغيير كاربري اراضي بر پاسخ‌هاي هيدرولوژي حوضه راه گشاي تعيين راهبرد مناسب در توسعه پايدار منابع آب حوضه‌هاي آبخيز است. پژوهش حاضر به منظور بررسي اثر روند تغيير اقليم بر پارامترهاي كمي و كيفي منابع آب سطحي و زير زميني در حوضه آبخيز پلاسجان واقع در استان اصفهان در بازه زماني 1398-1378 صورت گرفته است. بدين منظو از آمار دما و بارش ايستگاه سينوپتيك داران طي دوره آماري 20 ساله، داده دبي حوضه اسكندري واقع در خروجي حوضه، پارامترهاي كيفي آب سطحي و پارامترهاي كمي و كيفي چاه‌هاي واقع در محدوده منطقه مورد مطالعه استفاده شد. جهت بررسي خشك‌سالي هواشناسي از شاخص‌هاي CZI، ZSI، SPI و براي بررسي خشك‌سالي هيدرولوژيك از شاخص SDI استفاده شد. در ابتدا به منظور بررسي و مطالعه مربوط به خشكسالي و ترسالي در منطقه، داده‌هاي استاندارد شده دبي (SDI) با شاخص¬هاي خشكسالي در بازه زماني6، 12، 24 و48ماهه به روش همبستگي پيرسون بررسي شد. نتايج نشان داد كه بيشترين همبستگي بين مقياس¬هاي زماني12، 24 و 48 ماهه وجود دارد. نتايج همبستگي تغييرات شاخص خشك‌سالي هواشناسي (SPI) و تغييرات دبي رودخانه و كيفيت آب رودخانه نشان داد كه با افزايش دبي، غلظت املاح %Na، CL، SO4 و جمع آنيون ، همچنين شاخص هاي EC ، SAR، TDS، pH كاهش مي‌يابد. هم چنين نتايج همبستگي بين بارش و دما و دبي رودخانه و سطح پيزومتري نشان داد كه بين دبي رودخانه و سطح پيزومتري ارتباط معنادار وجود دارد در حالي كه ارتباط معني‌دار بين پارامترهاي اقليمي و پارامترهاي كيفي آب زيرزميني مشاهده نشد هرچند با افزايش تراز سطح آب نسبت به سطح زمين، غلظت پارامترهاي كيفي افزايش يافت. درنهايت بين داده‌هاي مساحت كاربري‌هاي اراضي و پارامترهاي كمي و كيفي آب سطحي و آب زيرزميني همبستگي پيرسون گرفته شد. نتايج گوياي كاهش كيفيت آب در پي كاهش كاربري مرتع و افزايش كاربري شهري در خشك‌سالي و افزايش كاربري كشاورزي در ترسالي بود. بررسي تغييرات كاربري اراضي بر پارامترهاي كيفي آب زيرزميني نشان داد كه در دوره خشك‌سالي با تغيير كاربري جنگلي و مرتعي به كاربري باير غلظت برخي عناصر افزايش‌يافته است. با توجه به نتايج به‌دست‌آمده مي‌توان اظهار كرد، روند تغيير پارامترهاي اقليمي به‌تنهايي بر پارامترهاي كمي و كيفي آب سطحي تأثيرگذار نيست و علاوه بر آن تغيير كاربري اراضي در حوضه آبخيز پلاسجان نيز تأثيرگذار مي‌باشد. با توجه به اينكه در رودخانه پلاسجان دو سيستم وجود دارد به نحوي كه آبخوان را زهكش و آبخوان را تغذيه مي‌كند. لذا تغيير در هر يك بر ديگري نيز تاثير دارد.

215268

دانشگاه اردکان

سلطاني گردفرامرزي سميه SoltaniGerdefaramarzi Somayeh