بررسي تأثير عوامل محيطي بر رشد و خصوصيات كمي و كيفي اسانس گياه لعل كوهستان (Oliveria decumbens)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

منابع طبيعي

كارشناسي ارشد

لعل كوهستان (Oliveria decumbens) گياهي يك‌ساله علفي، گل‌دار و معطر از خانواده چتريان (Apiaceae) است. عصاره الكلي اين گياه حاوي فلاونوئيد، فنل، تانن، آنتوسيانين و آلكالوئيد است و اسانس آن به دليل داشتن تركيبات شيميايي ازجمله تيمول، اثر ضد ميكروبي و ضدويروسي دارد و از آن در صنايع داروسازي استفاده مي‌شود. به‌طوركلي اين گياه به دليل ارزش دارويي و درخطر انقراض بودن آن در طبيعت، از پتانسيل خوبي براي زراعت و توليد گل برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسي تأثير عوامل محيطي بر رشد و خصوصيات كمي و كيفي متابوليت هاي ثانويه گياه لعل كوهستان در مرحله گلدهي در مناطق دوان و ملاي بلوط شهرستان كازرون استان فارس انجام گرفت. در اين مطالعه شناسايي و تعيين تركيبات شيميايي گل گياه با استفاده از دستگاه كروماتوگرافي طيف‌سنجي جرمي (GC-Ms) انجام شد. نتايج نشان داد كه در عصاره متانولي گياه، تركيبات فلاونوئيد، فنل، تانن، آنتوسيانين و آلكالوئيد و در اسانس آن تيمول، گاماترپينن، ميرستيسين و پاراسيمن وجود دارد. مهم‌ترين خصوصيات رويشگاهي گياه لعل كوهستان نيز شامل عامل‌هاي اقليمي، خاك، فيزيوگرافيك و پوشش گياهي بررسي شد. نتايج حاصل از رج‌بندي به روش آناليز مؤلفه‌هاي اصلي(PCA ) بر روي 35 عامل محيطي و تركيبات شيميايي اصلي و فرعي اسانس گياه نشان داد كه چهار مكان مطالعاتي را مي‌توان به دو رويشگاه عمده تفكيك كرد. بر اين اساس رويشگاه اول (مكان‌هاي 2، 3 و 4) در ارتفاع پايين‌تري نسبت به سطح دريا واقع‌شده است و از بارش سالانه تا حدي كمتر و دماي بيشتري با شرايط محيطي خشك‌تر و خاك‌هاي با بافت متوسط تا نسبتاً سبك برخوردار است. رويشگاه دوم (مكان1) نيز تا حدي در مناطق مرتفع‌تر با شرايط اقليمي معتدل و سردتر، دوره‌ي يخبندان طولاني‌تر، خاك‌هاي با بافت متوسط و تا حدي غني از مواد آلي و حاصلخيز، بر روي تشكيلات زمين‌شناسي آهكي قرار دارد. به نظر مي‌رسد تفاوت‌هاي زيست‌محيطي رويشگاه‌هاي جمعيت‌هاي مطالعه شده گياه، باعث پيدايش كموتايپ هاي مختلف براي گياه لعل كوهستان گرديده است؛ به‌طوري‌كه رويشگاه اول داراي تركيبات اصلي گاماترپينن ، تيمول، پاراسيمن و 8 تركيب فرعي و رويشگاه دوم داراي تنها يك نوع تركيب اصلي ميرستيسين (myristicin) و 4 تركيب فرعي شيميايي اسانس مي‌باشد. درمجموع مي‌توان اظهار داشت كه رفتارهاي رويشي گياه و توليد زي‌توده گياهي و همچنين رفتارهاي فيزيولوژيك و توليدات متابوليت هاي گياهي گونه لعل كوهستان، به‌طور عمده تحت تأثير شرايط محيطي در رويشگاه‌هاي موردمطالعه قرار دارد. بنابراين بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش مي‌توان جمعيت‌هاي ممتاز و همگن گياه لعل كوهستان را با توجه به هدف از كاربرد و كميت و كيفيت اسانس آن براي زراعت، احياء و توسعه كشتگاه‌ها و رويشگاه‌هاي گياه پيشنهاد نمود.

215093

علوم و مهندسي مرتع (گياهان دارويي و صنعتي)

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

مهدي زارعي

مصطفي تركش اصفهاني، پوراندخت گلكار

محمدرضا وهابي، عليرضا علافچيان