بررسي حافظه تنش گونه‌هاي مختلف گندم تحت تنش شوري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي كشاورزي

كارشناسي ارشد

با توجه به اقليم خشك و نيمه خشك ايران، شرايط براي شور شدن منابع آب و خاك بيشتر فراهم است. شوري يكي از مهمترين تنش‌هاي غير زيستي محدود كننده بقا، رشد و توليد گياهان در بسياري از مناطق جهان از جمله ايران است. در اين پژوهش، حافظه تنش و تحمل به شوري هفت گونه¬ مختلف گندم شامل گندم ساختگي، دوروم، نان، پولونيكوم، اسپلتوئيدس، مونوكوكوم و دايكوكوم (از هر گونه دو ژنوتيپ و مجموعاً 14 ژنوتيپ) بررسي شد. اين مطالعه در سه محيط بدون تنش (C)، دوبار تنش (S1S2) و يكبار تنش (S2) به صورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با چهار تكرار به صورت گلداني انجام شد. سه سطح شوري به عنوان فاكتور اول و هفت گونه گندم به عنوان فاكتور دوم در نظر گرفته شدند. تنوع زيادي از لحاظ صفات فنولوژيك، مورفولوژيك، ريشه‌اي و عملكردي بين گونه‌هاي مورد مطالعه ديده شد. تعداد پنجه بارور و روز تا رسيدگي به ترتيب داراي بيشترين و كمترين تنوع ژنتيكي بودند. نتايج حاكي از آن بود كه مواجه گياه با تنش، صفات تعداد پنجه بارور، طول سنبله، وزن دانه، وزن هزار دانه، وزن خشك بايومس و محتواي نسبي آب برگ را به طور معني‌داري كاهش داد. با اين وجود تنش باعث افزايش معني‌دار نسبت وزن ريشه به وزن ساقه گرديد. اعمال تنش خفيف پيش از تنش شديد، موجب القاي حافظه تنش براي صفات تعداد پنجه بارور، طول گره قبل از پدانكل و محتواي نسبي آب برگ به ترتيب 79، 18 و 12 درصدگرديد. گونه گندم نان در اثر تنش، بيشترين كاهش را براي صفات وزن دانه، وزن خشك بايومس و شاخص برداشت نشان داد و به عنوان حساس‌ترين گونه در برابر تنش شوري شناخته شد. با اين وجود اعمال تنش ابتدايي به منظور القاي حافظه تنش در گندم نان، موجب فعال شدن حافظه تنش براي صفات وزن دانه، وزن بايومس خشك و شاخص برداشت و در نتيجه منجر به افزايش تحمل آن گرديد. گونه دايكوكوم (ايمر) در مواجه با تنش كمترين خسارت را براي صفات وزن دانه، وزن خشك بايومس و شاخص برداشت داشت و به عنوان متحمل‌ترين گونه معرفي گرديد. اعمال تنش در گونه‌هاي گندم نان و ساختگي موجب كاهش روز تا رسيدگي و فعال شدن مكانيسم فرار از تنش شد. حافظه تنش در اثر اعمال تنش ابتدايي براي صفت محتواي نسبي آب برگ در همه گونه‌ها به جز پولونيكوم ديده شد. القاي حافظه تنش از طريق اعمال تنش ابتدايي باعث تغيير چشم‌گير در روابط برخي صفات گرديد. اعمال حافظه تنش باعث ايجاد ارتباط معني¬دار بين مقدار كلروفيل a با شاخص تحمل CSI، شاخص برداشت با وزن هزاردانه و عملكرد دانه با وزن هزار دانه گرديد. تجزيه خوشه‌اي نشان داد كه گونه‌هاي گندم نان و ساختگي داراي حداكثر تشابه با يكديگر و حداكثر تفاوت با ساير گونه‌ها بودند.

214521

ژنتيك و بهنژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

محمدرضا مصدّقي، پرويز احسان زاده

محمدمهدي مجيدي، قدرت الله سعيدي