امكان سنجي و مكان يابي محل هاي مناسب احداث سد زيرزميني در مناطق خشك و نيمه خشك (مطالعه موردي: استان هرمزگان، حوزه آبخيز رودان)

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش حفاظت آب و خاك

3/2/2021 12:00:00 AM

احداث سد زيرزميني يكي از راه¬حل¬هايي است كه براي تأمين آب در مناطق خشك (معمولا در مقياس كوچك) كه امكان دسترسي به منابع معمول، نظير چاه و رودخانه دائمي وجود ندارد يا منابع اندك مي¬باشند، پيشنهاد شده است. محدوده مورد مطالعه حوزه آبخيز رودان در استان هرمزگان مي¬باشد كه به دليل دارا بودن شرايط اقليمي خشك و شرايط خاص زمين-شناسي از پتانسيل مناسبي براي ساخت سد زيرزميني برخوردار مي¬باشد. در اين پژوهش از طريق تلفيق مدل رقومي ارتفاع، خصوصيات توپوگرافي، خصوصيات زمين¬شناسي و خصوصيات هيدرولوژيكي در محيط GIS، تعداد هشت مكان بعنوان نقاط مستعد احداث سد زيرزميني مشخص گرديد. در ادامه پس از امتيازدهي گزينه‌ها ماتريس تصميم تشكيل و با استفاده از مدل ويكور رتبه‌بندي صورت گرفت. در نهايت اقدام به مرتب سازي گزينه ها بر اساس مقاديرشاخص مطلوبيت S، شاخص نارضايتيR ،Q شاخص ويكور گرديد. سپس بهترين گزينه كه كوچك¬ترين Q را داشته باشد انتخاب گرديد. طبق نتايج به ‌دست‌ آمده مقدار شاخص ويكور (Q) براي سايت 5 عدد 0158/0 و براي سايت 2 عدد 097/0 به¬ دست آمد كه بدين ترتيب بر مبناي شاخص ويكور رتبه اول متعلق به سايت پنجم و رتبه دوم به سايت دوم تعلق گرفت. ساير سايت¬هاي مستعد به علت فاصله از مراكز تمركز جمعيتي و كشاورزي در حال حاضر رد شدند. رتبه يك واقع در شرق شهر زيارتعلي با مساحت 5888/0 كيلومتر مربع، با توجه به اينكه شيب در اين سايت برابر با 95/1 درصد مي¬باشد و كمتر از 5 درصد است بعنوان يكي از بهترين مكان¬ها براي احداث سد زيرزميني مي¬باشد. از طرفي فاصله از سايت انتخابي تا روستا بين 2-1 كيلومتر است كه با احداث سد در اين مكان، مي¬توان آب مورد نياز اين روستاها را تأمين نمود، اين در حاليست كه اكنون جهت تأمين آب بوسيله حفر چاه انجام مي¬گردد. اولويت دوم واقع در شمال بخش برنطين به¬دليل قرار گيري در مجاورت روستاي كم جمعيتي كه آب آشاميدني از طريق چاه تأمين مي¬شود، مي¬تواند گزينه مناسبي جهت احداث سد زيرزميني باشد. در سايت¬هايي كه اولويت اول و دوم را به خود اختصاص داده¬اند با توجه به معيارهاي مورد استفاده در اين پژوهش معيارهاي نيازآبي، فاصله از روستا، كيفيت و كميت آب بيشترين اهميت را داشته¬اند. رسوبات مخازن رتبه (1) و (2) آبرفت و از جنس شن، ماسه و رس مي¬باشد. با نگاهي به محورهاي انتخاب شده در اين مطالعه مشاهده مي¬شود كه بالاترين اولويت¬ها و با ارزش¬ترين محورهاي انتخابي در سازندهاي كواترنر قرار گرفته كه اين نكته مي¬تواند بيان كننده صحت مكان¬نمايي سازه در اين مطالعه باشد. حجم مخزن در رتبه (1) و (2) به ترتيب 44/121698 و 25/14153 متر مكعب مي¬باشد. به منظور تعيين كيفيت آب عوامل مختلف فيزيكي، شيميايي و ميكروبي را شناسايي و اندازه گيري مي¬كنند. با توجه به ميزان PH و EC موجود در آب رتبه (1) و (2) جهت مصارف شرب و كشاورزي مناسب مي¬باشند. از آنجا كه پيك مصرف آب منطقه در فصول بهار و تابستان مي-باشد، لذا با احداث سد زيرزميني در سايت هاي پيشنهادي مي¬توان بخشي از كمبود و بحران آب در فصول گرم را جبران نمود.

214384

دانشگاه اردکان

فتح زاده علي Fathzadeh Ali , حيات زاده مهدي Hayatzadeh Mehdi