تأثير قرق 10 ساله بر برخي خصوصيات پوشش گياهي و خاك در ذخيره‌‌گاه جنگلي تنگ‌ خشك سميرم

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي منابع طبيعي

كارشناسي ارشد

بررسي واكنش گياهان نسبت به فاكتورهاي اكولوژيك، مي‌‌تواند موفقيت برنامه‌‌هاي اصلاح و احياي مراتع را افزايش دهد. اين پژوهش با هدف تأثير قرق 10 ساله بر برخي خصوصيات پوشش گياهي و خاك در ذخيره‌‌گاه جنگلي تنگ خشك سميرم انجام گرفت. بدين منظور، پس از بازديد ميداني، سايت‌‌هاي مورد مطالعه شامل هسته مركزي ذخيره‌گاه، منطقه ضربه‌‌گير و منطقه چراي آزاد تعيين گرديد. در هر يك از سايت‌‌هاي مشخص شده، پس از تعيين اندازه نمونه، نمونه‌برداري به روش تصادفي- سيستماتيك انجام شد. براي نمونه برداري ابتدا ترانسكت‌هاي 50 متري در جهت شيب تغييرات مستقر شد. سپس در هر سايت 3 پلات بزرگ 10 × 10 متر مربع جهت اندازه‌گيري پوشش گياهان درختي و بوته‌اي قرار داده شد. در هر كدام از اين پلات‌هاي بزرگ 100 متر مربعي، تعداد 20 پلات 1 × 2 متر مربعي مستقر شد. در پلات‌ها پوشش تاجي و تراكم كليه گونه‌‌هاي علفي اندازه‌گيري شد. بدين ترتيب در هر سايت 60 پلات و در كل منطقه مورد بررسي 180 پلات بررسي گرديد. از هر سايت 3 نمونه و در كل منطقه مطالعاتي 9 نمونه خاك از عمق 0-30 ساتيمتري برداشت و خصوصيات خاك شامل بافت خاك (ميزان شن، سيلت و رس)، شوري خاك يا EC، آهك، وزن مخصوص ظاهري خاك، ميزان مواد آلي (OM)، گچ و pH اندازه‌گيري شد. در گام بعدي با استفاده از روش‌‌هاي رج‌‌بندي و آناليز خوشه‌‌اي عوامل محيطي و مديريتي اثر گذار بر توزيع گونه‌هاي گياهي بررسي شد. شاخص‌هاي غناي مارگالف و منهينگ، شاخص‌هاي تنوع سيمپسون و شانون و شاخص يكنواختي سيمپسون در سه سايت مورد مطالعه با استفاده از نرم افزار PAST 2.12 اندازه‌گيري شد. همچنين درصد تاج پوشش گياهان، تراكم و شاخص‌هاي تنوع بين مناطق مورد مطالعه با استفاده از آزمون تجزيه واريانس در سطح معني داري 5 درصد مقايسه شد. نتايج نشان داد كه قرق منجر به افزايش معني‌دار تاج‌پوشش گياهي (5%= α)، و تغيير برخي از خصوصيات خاك شده است. بيشترين ميزان تاج پوشش گياهي در منطقه هسته مركزي و سپس منطقه ضربه‌‌گير بود و منطقه آزاد كمترين ميزان درصد تاج پوشش را دارا بود. نتايج روش‌هاي رج‌بندي پارامتريك نشان داد كه مقدار ماده آلي و درصد شن در سايت قرق بيش‌تر از سايت چراي آزاد مي‌باشد. آناليز تحليل مؤلفه اساسي (PCA) نشان داد كه مؤثرترين عوامل در جداسازي گروه‌هاي بوم‌‌شناختي گياهي، فاكتورهاي ماده آلي و درصد رس خاك بود. ميزان شاخص‌‌هاي غناي گونه‌‌اي، تنوع و يكنواختي در منطقه هسته مركزي نسبت به منطقه آزاد بيشتر بود. اگرچه بين شاخص‌هاي تنوع و يكنواختي در سه سايت تفاوت معني‌داري وجود نداشت ولي بين شاخص‌هاي غنا، اختلاف معني‌داري مشاهده شد. نتايج نشان داد كه قرق ده ساله در منطقه باعث افزايش درصد تاج پوشش گياهي و افزايش تنوع و غناي گونه‌اي شده است و مي‌توان اين روش را براي مناطق با شرايط رويشگاهي و تركيب گونه‌اي مشابه جهت بهبود پوشش گياهي پيشنهاد نمود.

214244

مرتعداري

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

عبدالرضا مهاجري، عزت اله مرادي

عليرضا موسوي، رضا جعفري

مصطفي تركش اصفهاني، حسين بشري