مدل‌سازي فضايي پايداري اكوسيستم شهر اصفهان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهدسي منابع طبيعي

دكتري

ﻫﺪف اﺳﺎﺳﯽ اﯾـﻦ ﭘﮋوﻫﺶ تعيين شاخص‌هاي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﺳـﻌﮥ ﭘﺎﯾﺪار شهري و همچنين ارزيابي پايداري اكوسيستم كلان‌شهر اصفهان در مقياس محله‌اي مي‌باشد؛ زيرا شهر اصفهان به‌عنوان مركز استان اصفهان، يكي از شهرهاي تاريخي، اثرگذار و مهاجرپذير كشور است. امروزه اين شهر به دليل مهاجرت‌هاي بي‌رويه، رشد فزاينده جمعيت شهري، تغييرات توسعه شهري، توزيع نامناسب خدمات شهري، آلودگي و غيره با مشكلات دست‌وپنجه نرم مي‌كند؛ بنابراين، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺒﺤﺚ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار محله‌اي ﺑﺮاي شهر اصفهان به‌عنوان يكي از كلان‌شهرهاي اﯾﺮان ﮐﻪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﭘﺬﯾﺮاي توريست‌هاي داخلي و ﺧﺎرجي اﺳﺖ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺖ ويژه‌اي اﺳﺖ. در اين مطالعه، جهت رسيدن به هدف موردنظر، ابعاد و عناصر پايداري شهري در سه بعد (محيط طبيعي، محيط‌زيست شهري و محيط كالبدي- فضايي) و 23 شاخص گروه‌بندي شد. سپس، نقشه توزيع مكاني هركدام از شاخص‌هاي مورداستفاده تهيه شد و براي محاسبه سطوح پايداري محلات منطقه موردمطالعه، از روش‌هاي تصميم‌گيري چند معياره (مدل‌هاي تاپسيس، ويكور، واسپاس و كوپراس) استفاده شد. بررسي يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه به‌رغم اقدامات صـورت گرفتـه در جهـت توسعه بهينه شهر اصفهان طي سال‌هاي اخيـر، كمتـر از 3 درصد از محلات اين شهر ازنظر سه مؤلفه خدمات اكوسيستم شهري، مخاطرات زيست‌محيطي و مؤلفه كالبدي- فضايي، در گـروه تقريباً پايـدار (8/0 -61/0) قـرار دارند. به‌طوركلي مي‌توان گفت كه بيشترين مساحت محلات شهر اصفهان در طبقه دوم پايداري (سطح پايداري ضعيف (4/0 – 21/0)) واقع‌شده است، به طوريكه، 14/59 درصد از مساحت محلات شهر اصفهان را در برمي‌گيرد. همچنين 42/36 درصد از سطح محلات منطقه مورد برسي در طبقه سوم الگوي پرسكات – آلن يعني پايداري متوسط واقع‌شده است. لازم به ذكر است كه هيچ‌كدام از مناطق 15 گانه و محلات شهر اصفهان ازنظر شاخص‌هاي تركيبي در طبقه خوب، يعني پايدار (1-8/0) واقع نشده‌اند. از سوي ديگر، نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه يكي از نقاط قوت شهر اصفهان ازلحاظ پايداري شهري اين است كه تنها 73/1 درصد از مساحت محلات شهر اصفهان در طبقه ناپايدار واقع‌شده است. همچنين، يافته‌هاي تحقيـق نشـان مي‌دهد در شهر اصفهان مؤلفه كالبدي- فضايي شهر داراي بيشترين پايداري مي‌باشد، زيرا برابـر بررسي‌هاي صـورت گرفتـه 23/46 درصد از مساحت محلات شهر اصفهان ازنظر شاخص‌هاي كالبدي – فضايي در گروه پايداري متوسط به بالا (1- 41/0) واقع‌شده‌اند. از سوي ديگر، نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه پايداري شهر اصفهان ازنظر مؤلفه مخاطرات محيط‌زيست شهري داراي وضعيت بحراني مي‌باشد؛ زيرا حدود 98/71 درصد از مساحت محلات شهر اصفهان در وضعيت ناپايدار و تقريباً ناپايدار (4/0 -0) قرارگرفته‌اند. افزون براين، بررسي نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه فقط در مؤلفه كالبدي – فضايي، شهر اصفهان داراي پايداري خوب يا ايده آل مي‌باشد و مساحت اين طبقه در اين مؤلفه كمتر از يك درصد مساحت محلات مي‌باشد و بقيه مؤلفه‌ها از پايداري خوب (ايده آل) برخوردار نمي‌باشند. همچنين، در آخرين مرحله از ارزيابي پايداري در مقياس محلات، رتبه بندي محلات ازنظر ميزان پايداري انجام شد. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد، حداقل رتبه پايداري و حداكثر ميزان آن در منطقه موردمطالعه به ترتيب 95/21 و 79/59 مي‌باشد. بر اساس اين طبقه‌بندي مي‌توان گفت، رتبه پايداري محلات شهر اصفهان در گروه پايداري ضعيف تا متوسط واقع‌شده است. ازاين‌رو، محلات پايدار و محلات كاملاً ناپايدار در منطقه موردمطالعه وجود ندارد. از طرفي يافته‌هاي پژوهش نشان مي دهد كه نواحي مركزي شهر داراي رتبه بالاتري در سطح محلات خود مي‌باشند، حال‌آنكه اين موضوع براي نواحي مرزي به‌صورت عكس مي‌باشد. به‌عبارتي‌ديگر در محلات واقع در مركز شهر رتبه پايداري محلات و تعداد محلات پايدارتر ازلحاظ شاخص‌هاي تركيبي، نسبت به محلات حاشيه شهر بيشتر است. به‌طوركلي مي‌توان گفت، محلات مركزي شهر داراي شرايط بهتري نسبت به محلات حومه مي‌باشند. تعيين جايگاه محلات شهر ازنظر پايداري شهري براي مديران و برنامه ريزان شهري بسيار حائز اهميت مي‌باشد؛ زيرا ارزيابي پايداري اكوسيستم شهري نقش مهمي درروند تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي شهري ايفا مي‌كند و يك ابزار قدرتمند است كه فعاليت‌هاي گذشته و حال را به اهداف توسعه آينده مرتبط سازد و نقش مهمي در جهت رسيدن به توسعه پايدار دارد.

213703

محيط زيست (آمايش محيط زيست)

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

علي لطفي

مهدي مومني شهركي، رضا جعفري، حسين مرادي

سعيد پورمنافي، عليرضا سفيانيان