ژنتيك تحمل به خشكي و شوري در گندم با استفاده از صفات مورفوفيزيولوژيك

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي كشاورزي

دكتري

تنش خشكي و شوري مهمترين تنش¬هاي محيطي هستند كه موجب كاهش رشد و توليد گياه شده و صفات مورفوفنولوژيك، فيزيولوژيك و كيفيت دانه را تحت تاثير قرار مي¬دهند. در اين پژوهش تلاقي بين گندم رقم برات (والد متحمل به تنش خشكي و شوري) و گندم رقم نوگال (والد حساس به تنش خشكي و شوري) انجام و نسل¬هاي 1F ، 2F ، 3F، 4F، 1BC و 2BC حاصل به همراه والدين درشش مطالعه، هركدام در قالب طرح¬ بلوك¬هاي كامل تصادفي با سه تكرار در شرايط معمول، تنش خشكي و تنش شوري بطور مجزا، مورد ارزيابي قرار گرفتند. در مطالعات ژنتيكي، آزمون‌هاي كفايت مقياس از مدل سه پارامتري (مدل افزايشي - غالبيت) پشتيباني نمي¬كرد، از اين رو، مدل شش پارامتري براي ارزيابي آثار ژنتيكي صفات در اين مطالعات استفاده شد. در مطالعه اول، مطالعه ژنتيكي تحمل به تنش شوري تحت شرايط مزرعه مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد كه اثر تنش، نسل‌ و اثر متقابل تنش × نسل بر تمامي صفات معني‌دار بوده¬اند. نقش آثار اپيستازي و همچنين آثار افزايشي و غالبيت براي صفات ارتفاع بوته، روز تاگرده افشاني، مساحت برگ پرچم، شاخص كلروفيل و نسبت K/Na در شرايط تنش شوري معني¬دار بود. وراثت¬پذيري خصوصي نسبتا بالا براي صفات روز تا سنبله¬دهي، طول پدانكل، تعداد سنبله در بوته، مساحت برگ پرچم، نسبت K/Na، محتواي كلروفيل كل، محتواي كاروتنوئيد در شرايط تنش شوري مشاهده شد. در مطالعه دوم، مطالعه ژنتيكي تحمل به تنش شوري تحت شرايط گلخانه مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد كه اثر تنش، نسل‌ و اثر متقابل تنش × نسل بر تمامي صفات معني‌دار بوده است. نقش آثار افزايشي و غالبيت و همچنين آثار اپيستازي براي صفات وزن خشك اندام هوايي، ارتفاع بوته، وزن¬تر و خشك ريشه، حجم ريشه، شاخص كلروفيل، غلظت پرولين و پراكسيداسيون ليپيدهاي غشا در شرايط تنش شوري در گلخانه معني¬دار بودند. در مطالعه سوم، مطالعه ژنتيكي تحمل به تنش خشكي انتهاي فصل تحت شرايط مزرعه مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد كه نسل‌ها از لحاظ همه صفات اختلاف معني-داري داشتند. اثر متقابل تنش × نسل بر تمامي صفات بجز تعداد سنبله در بوته، تعداد دانه در سنبله، ارتفاع بوته، محتواي كارتنوئيد و محتواي آب نسبي برگ معني‌دار بود. نقش آثار اپيستازي و همچنين آثار افزايشي و غالبيت براي صفات ارتفاع بوته، روز تا رسيدگي فيزيولوژيك، طول پدانكل، وزن دانه، تعداد سنبله در بوته، محتواي نسبي آب برگ، شاخص كلروفيل، غلظت پرولين و محتواي كلروفيل كل در شرايط تنش خشكي انتهاي فصل معني¬دار بودند. وراثت¬پذيري خصوصي نسبتا بالا براي صفات ارتفاع بوته، روز تا رسيدگي فيزيولوژيك، طول پدانكل، مساحت برگ پرچم و محتواي كارتنوئيد در شرايط تنش خشكي انتهاي فصل مشاهده شد. در مطالعه چهارم، مطالعه ژنتيكي تحمل به تنش خشكي تحت شرايط گلخانه مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد كه اثر تنش، نسل‌ و اثر متقابل تنش × نسل براي تمامي صفات معني‌دار بوده است. آثار افزايشي و غالبيت و همچنين اثر اپيستازي براي اكثر صفات مورد بررسي بجز مساحت برگ پرچم، محتواي نسبي آب برگ، پراكسيداسيون ليپيدهاي غشا و پراكسيد هيدروژن در شرايط تنش خشكي معني¬دار بودند. وراثت¬پذيري خصوصي نسبتا بالا براي صفات وزن¬تر و خشك اندام هوايي، ارتفاع بوته، وزن¬تر ريشه و پراكسيد هيدروژن در شرايط تنش خشكي مشاهده شد.

213120

ژنتيك و به نژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

مهرداد محلوجي، قدرت اله سعيدي

محمد مهدي مجيدي، مهران شيرواني، سعداله هوشمند

احمد ارزاني، محسن اسماعيل زاده مقدم