ارزيابي فرآيند انعطاف‌ پذيري پويا در مديريت منابع آب در حوضه آبريز سد زاينده‌رود از طريق آناليز رونديابي انعطاف‌پذيري تحت شرايط سيلاب و خشكسالي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

عمران

كارشناسي ارشد

كشور ايران در ساليان اخير تحت تغييرات اقليمي مختلفي بوده است. كه اين تغييرات اقليمي سبب خشكسالي و سيلاب هاي متعدد در سراسر ايران مي‌باشد. حوضه آبريز زاينده رود نيز از اين تغييرات اقليمي مستثني نبوده است و سالانه شاهد خشكسالي هاي متعدد و سيلاب بوده است. لذا مديريت اين حوضه و سد زاينده رود بخاطر تعدد نيازهاي آبي پايين دست آن ( اعم از كشاورزي ، صنعت ، شرب ، زيست‌محيطي و..) از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. از موارد مهم و كارآمد اين مديريت ها مي‌توان به بررسي انعطاف پذيري و برگشت پذيري سيستم در مقابل اختلالاتي نظير خشكسالي و سيلاب نمود. رويكرد دقيقتري از انعطاف‌پذيري تحت عنوان انعطاف پذيري پويا بيان مي‌شود كه ابزاري قدرتمند براي بررسي دقيقتر اين مديريت است. انعطاف‌پذيري پويا به بررسي سيستم قبل و بعد از اختلال وارده مي‌پردازد. در اين رويكرد بررسي مي‌شود كه سيستم بعد از اختلال وارده به سطح نرمال قبل از اختلال خود باز مي‌گردد يا خير. نتايج حاصل از اين تحقيق به دو بخش خشكسالي و سيلاب تقسيم مي‌شود. نتايج حاصل از بررسي خشكسالي نشان مي‌دهد كه سيستم به دفعات مختلف تمايل به بازگشت خود از اختلال خشكسالي به حالت نرمال خود قبل از خشكسالي را داشته‌است؛ اما هر بار تحت شكست‌هاي مختلف نتوانسته به سطح ايده‌آل و نرمال خود دست يابد. ابزار استفاده شده در اين پژوهش براي اختلال خشكسالي، شاخص خشكسالي هيدرولوژيكي SWSI است. اين شاخص نشان مي‌دهد كه حوضه آبريز زاينده‌رود از سال آبي 1387 تا 1398 دچار خشكسالي شده است كه در پايان دوره توانسته خود را از اين خشكسالي به حالت نرمال برساند. در بخش سيلاب نيز بيان مي‌شود كه برخلاف سيلاب هاي متعدد وارد شده به سد زاينده‌رود، سيستم سد عملكرد قابل قبولي را از خود نشان داده است و هربار به سطح ايده‌آل خود بازگشته است. ابزار استفاده شده براي بررسي سيلاب در پايين دست سيستم سد، رونديابي هيدروگراف پايين دست است كه با محاسبه آن مي‌توان عملكرد سيستم سد و رودخانه پايين دست در مقابل اين هيدروگراف‌هاي خروجي ناشي از اختلال سيلاب را بررسي نمود. بنابراين اين رويكرد توانايي و قدرت تحليل دقيق‌تر انعطاف‌پذيري سيستم را در مقايسه با حالت استاتيك و يا معمول آن نشان مي‌دهد و در مقابل با حالت فازي خود نتايج تقريبا يكساني را بيان مي‌كند. و در كل اين روش نوين مي‌تواندكمك شاياني به مديريت هرچه صحيح‌تر سيستم‌هاي منابع آب كند.

212656

مديريت منابع آب

مهندسي عمران

دانشگاه صنعتي اصفهان

رامتين معيني، حميدرضا صفوي

محمدحسين گل محمدي