مقايسه پر گونه هاي مختلف پرندگان به عنوان شاخص زيستي تجمع فلزات سنگين در شهر اصفهان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

امروزه نگراني در مورد آثار بلند¬مدت فلزات سنگين به عنوان آلاينده¬هاي زيست محيطي افزايش يافته است. پايش زيستي مي¬تواند روش مطلوب و رضايت¬بخشي براي اندازه¬گيري ميزان فلزات سنگين و در دسترس بودن زيستي آن¬ها باشد. پرندگان به سبب قرار داشتن در سطوح بالاي تغذيه¬اي در اكوسيستم و همچنين حساسيت زياد آن¬ها نسبت به مواد سمي، شاخص¬هاي مفيدي براي آلودگي فلزات سنگين هستند. در بين اندام¬هاي پرندگان كبد بيشترين تجمع زيستي فلزات سنگين را نشان مي¬دهد. از طرفي بافت پر در پرندگان به دليل وجود همبستگي معني دار ميان غلظت آلاينده‌ها در كبد و غلظت آن¬ها در اين بافت، و همچنين سهولت و غير تهاجمي بودن نمونه¬گيري از آن، مورد توجه است. بنابراين در اين مطالعه تجمع زيستي فلزات سنگين در پر دم 45 پرنده از 15 گونه متفاوت در باغ پرندگان اصفهان مورد بررسي قرار گرفت. سپس نمونه¬گيري از پر و جيره غذايي گونه‌هاي پرنده نگهداري شده در اين مكان شامل: دال، عقاب طلايي، دليجه، شاه بوف، لك¬لك مارابو، زاغ نوك¬سرخ، درنا كوچك، بوقلمون وحشي، شتر¬مرغ معمولي، طاووس هندي، فلامينگو بزرگ، قو سياه و قو فريادكش، كوكاتيل و كوكاتو انجام شد. نهايتاً نمونه¬ها در آون خشك شده و پس از هضم، مقدار برخي از فلزات سنگين و عناصر موجود در آن¬ها (شامل: Ag، Al، As، Ba، Ca، Cd، Co، Cr، Cu، Fe، K، Mg، Mn، Mo، Na، Ni، P، Pb، Si و Zn) با استفاده از دستگاه ICP-MS اندازه¬گيري شد. در ميان عناصر مورد بررسي غلظت فلز روي در پر دال (Gyps fulvus) 28/289 گرم بر كيلوگرم، فلز آهن در پر دليجه (Falco tinnunculus) 61/489 ميلي¬گرم بر كيلوگرم و فلز مس در پر قو فريادكش (Cygnus cygnus) 41/18 ميلي¬گرم بر كيلوگرم بيشترين مقدار بود. مقادير اشاره شده در هر سه گونه از آستانه حد سميت اين عناصر در بدن پرندگان بالاتر بوده است. غلظت اكثر فلزات يافت شده در پر گونه¬هايي كه در گروه¬هاي غذايي متفاوت قرار داشتند تفاوت معني¬دار (p<0.05) داشت. در مقابل تفاوت غلظت فلزات انباشته شده در گونه¬ها بر اساس تفاوت ميانگين وزن گونه¬ها و همچنين بر اساس تفاوت در ميزان وابستگي گونه¬ها به آب (وابسته به آب و غير¬وابسته به آب) از نظر آماري معني¬دار نبود. در نهايت گونه‌هاي دليجه (Falco tinnunculus)، زاغ نوك سرخ (Pyrrhocorax pyrrhocorax)، لك لك مارابو (Leptoptilos crumeniferus)، شترمرغ (Struthio camelus) و كوكاتيل (Nymphicus hollandicus) به عنوان گونه¬هاي داراي پتانسيل براي استفاده به¬عنوان شاخص زيستي فلزات سنگين پيشنهاد شدند.

211676

مديريت و حفاظت تنوع زيستي

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

نورالله ميرغفاري، محسن احمدي

منصوره ملكيان، محسن سليماني