تاثير تركيبي اثرات تنش هاي خشكي و شوري بر برخي صفات زراعي و متابوليت هاي ثانويه درگياه خلال دندان (.Ammi visnaga L)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهنذسي منابع طبيعي

كارشناسي ارشد

خانواده چتريان به عنوان يكي از تيره¬هاي معروف در گياهان دارويي، به دليل دارا بودن متابوليت¬هاي ثانويه مهم از جمله تركيبات مهم در اسانس، تركيبات آنتي¬اكسيداني و سازگاري با اقليم¬هاي مناطق مختلف كشور داراي اهميت هستند. گياه خلال¬دندان از اين تيره كه به صورت خودرو و وحشي در مناطق شمالي، جنوبي و شرقي ايران پراكنش دارد. اين گياه داراي تركيبات بسيار باارزش دارويي مي¬باشد كه براي توسعه كشت آن مي¬تواند توجيه اقتصادي قابل¬قبولي داشته باشد. امكان¬سنجي توسعه كشت اين گياه در اقليم كشور بسيار با اهميت است. مهم¬ترين تنش¬هاي زيستي موجود در زمين¬هاي كشاورزي جهان و به¬ويژه ايران تنش¬هاي خشكي و شوري مي¬باشد كه روز¬به¬روز رو به گسترش مي¬باشد. مطابق با اين شرايط تحقيق حاضر با هدف بررسي تاثير همزمان تنش¬هاي خشكي و شوري بر عملكرد زراعي، صفات بيوشيميايي و اسانس گياه خلال¬دندان انجام گرفت. مطالعه به صورت طرح بلوك كامل تصادفي با سه سطح خشكي (50، 70 و 85 درصد ميزان تخليه¬ي ظرفيت زراعي خاك به ترتيب به عنوان شاهد، تنش متوسط و تنش شديد) و سه سطح شوري (شاهد، 80 و 100 ميلي¬مولار نمك كلريد سديم) در سه تكرار در مزرعه آموزشي پژوهشي لورك نجف¬آباد اجرا شد. نتايج مطالعه حاضر نشان داد كه وقوع تنش¬هاي خشكي و شوري باعث كاهش ارتفاع بوته، عملكرد بذر، وزن هزار دانه و عملكرد اسانس شد. از طرفي وقوع تنش باعث افزايش متابوليت¬هاي ثانويه (فنول، فلاونول، فلاونوئيد، آنتوسيانين)، فعاليت آنتي¬اكسيداني، پرولين، كارتنوئيد و به¬وِيژه درصد اسانس بذر و سرشاخه شد.كمترين درصد اسانس سرشاخه (25/0%) در شرايط شاهد و بيشترين درصد آن (26/1%) در شرايط عدم وقوع تنش خشكي و تنش متوسط شوري حاصل شد. كمترين درصد اسانس بذر (14/0، 12/0 و 12/0 درصد) در شرايط بدون وقوع تنش خشكي و بيشترين درصد آن (25/0%) در شرايط وقوع تنش متوسط خشكي و شوري حاصل شد. عملكرد اسانس تقريبا روندي مخالف با درصد اسانس داشت و بيشترين عملكرد اسانس (78/18 گرم بر مترمربع) در شرايط شاهد و كمترين عملكردهاي اسانس (22/5 و 37/5 گرم بر مترمربع) به ترتيب در شرايط وقوع تنش شديد خشكي و شوري و وقوع تنش متوسط خشكي و شوري مشاهده شد. از 25 تركيب شناسايي شده در اين مطالعه، 20 تركيب در اسانس بذر و 19 تركيب در اسانس سرشاخه وجود داشت كه در برخي موارد با هم تفاوت داشتند. چنانچه كه نتايج اين مطالعه نشان داد تركيبات تيمول، دلتا كادينن، 2- متيل دسيل استر، نئوفيتيدين، كاريوفيلن و ليمونن تنها در اسانس بذر خلال دندان وجود داشتند. از طرفي تركيبات لينالول، 2- متيل، 3- متيل بوتيرات، استنول و بتا پينن فقط در اسانس سرشاخه خلال دندان مورد مطالعه وجود داشتند. تركيبات اصلي شناسايي شده در اسانس بذر سمبرن و ليمونن و در اسانس سرشاخه سمبرن، 2-2- دي متيل بوتانوئيك اسيد، بتا پينن و آميل ايزووالريات بود (تحت همه شرايط تيماري) بود. با توجه به نتايج به-دست آمده از اين مطالعه وقوع تنش¬هاي شوري و خشكي باعث افزايش مقدار تركيبات اصلي اسانس بذر و سرشاخه شد. بنابراين طبق نتايج تحقيق حاضر، تنش¬هاي خشكي و شوري باعث بهبود كمي و كيفي اسانس خلال¬دندان شده و با توجه به شرايط اقليمي نواحي خشك و نيمه-خشك كشور و به تبع آن شور شدن تدريجي خاك¬ها، اين گياه مي¬تواند به عنوان گياهي اميدوار كننده در برنامه¬هاي توسعه كشاورزي مورد توجه قرار گيرد.

211251

علوم و مهندسي مرتع (گياهان دارويي)

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

حميدرضا عشقي زاده

مصطفي تركش اصفهاني، عليرضا علافچيان

محمدرضا وهابي، پوراندخت گلكار