ارزيابي عملكرد مناطق ويژه اقتصادي و برنامه‌ريزي جهت بهبود تأثيرآن بر توسعه‌منطقه‌اي (نمونه موردي: منطقه ويژه اقتصادي اميرآباد)

كارشناسي ارشد

برنامه‌ريزي جهت توسعه منطقه‌اي در اقصي نقاط كشور بنابر شرايط خاص و ويژه آن از اهميت خاصي برخوردار است. يكي از روش‌هاي ايجاد توسعه منطقه‌اي، تعيين مناطق آزاد و ويژه اقتصادي مي‌باشد كه از اهداف اصلي شكل گيري چنين مناطقي نيز دست‌يابي به توسعه منطقه‌اي است اما بررسي هاي صورت گرفته نشان مي‌دهد حركت توسعه مناطق ويژه اقتصادي محدود به درون مرزهاي خود شده و ارتباط قابل توجهي با نواحي جغرافيايي اطراف خود ايجاد نكرده‌اند. منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد با دارا بودن 1060 هكتار زمين (و 1060 هكتار اراضي پشتيبان) در سال 1380 به طور رسمي شروع به كار كرده است. هدف پژوهش حاضر استخراج الگوي در جهت ارزيابي عملكرد منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد در راستاي توسعه منطقه اي مي باشد و در ادامه به ارائه راهبردهايي در جهت بالفعل شدن ظرفيت هاي بالقوه منطقه و ايجاد توسعه در نواحي جغرافيايي اطراف پرداخته شده است. اين پژوهش از نوع كاربردي بوده كه از روش توصيفي- تحليلي-پيمايشي بهره برده است. در اين راستا ابتدا با مرور بر مباني نظري مرتبط و تجارب جهاني، اقدام به استخراج ويژگي هاي مناطق ويژه اقتصادي بندري نموده ايم و در ادامه با بررسي و شناخت شاخص هاي توسعه منطقه‌اي مرتبط، با همپوشاني آن‌ها (با در نظرگيري انطباق پذيري و الزامات قانوني و محيطي) اقدام به تعيين شاخص هاي ارزيابي عملكرد مناطق ويژه اقتصادي كرده‌ايم و سپس با استفاده از داده‌ها و آمار كمي، مصاحبه و برداشت ميداني اقدام به ارزيابي عملكرد منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد نموديم و با استفاده از جدول SWOT و ماتريس برنامه ريزي كمي QSPM به تعيين راهبردهاي توسعه‌اي مناسب در راستاي بهبود عملكرد بندر اميرآباد و تاثيرگذاري مثبت آن در راستاي توسعه نواحي اطراف پرداخته شده است. نتايج پژوهش حاكي از ايجاد بستر و ظرفيت مناسب در راستاي توسعه منطقه اي ناشي از ايجاد مناطق ويژه اقتصادي مي باشد اما به دليل عدم ارتباط في مابين بندر و نواحي جغرافيايي اطراف نتايج مطلوبي حاصل نشده است. در زمينه‌هايي از قبيل واردات هدفمند و جذب سرمايه‌گذار منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد عملكرد نسبتا قابل قبولي داشته و مواردي مانند توسعه فعاليت‌هاي توليدي و صادراتي و ايجاد ارتباط و همپيوندي با نواحي پيرامون نمره قابل قبولي كسب نكرده و يا حتي هيچ اقدامي در راستاي آن (مثل رونق گردشگري)صورت نپذيرفته شده است كه از دلايل اصلي عدم دست‌يابي به توسعه منطقه‌اي مي‌باشد. مهمترين هدف منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد در راستاي بهبود عملكرد و تاثير بر توسعه منطقه‌اي بايد تغيير رويكرد از واردات محوري به صادرات محوري باشد كه راهبردهاي لازم در اين خصوص ارائه شده است كه از آن ها ميتوان به: ايجاد فرصت‌هاي شغلي جديد و ارتقاي سطح اشتغال منطقه با رويكرد توسعه‌درون‌زا و ايجاد هم‌پيوندي عملكردي منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد با نواحي جغرافيايي اطراف بـه‌منظـور ايجاد و توسعه صنايع تبـديلي و تكميلـي اشاره كرد. همپنين راهبرد ديگري كه مي‌تواند به ما كمك، محروميت‌زدايي و توجه به پيشرفت جوامع محلي پيرامون با تقويت مسئوليت اجتماعي بندراميرآباد است. بدين ترتيب منطقه ويژه اقتصادي بندر اميرآباد به هدف اصلي خود يعني ايجاد اشتغال مستقيم و غيرمستقيم افزايش توليد و صادرات محصولات توليدي و به تبع آن ايجاد ارزآوري براي كشور دست پيدا مي‌كند كه نهايتا منجر به توسعه نواحي اطراف مي گردد.

210533

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي شهرسازي-برنامه ريزي منطقه اي

دكتر رضا خيرالدين