بررسي رابطه هزينه مبادله با رشد اقتصادي: رهيافت مدلسازي معادلات ساختاري

مجتبي الماسي

دانشگاه رازي

علوم اقتصادي گرايش توسعه اقتصادي و اقتصادسنجي

دكتري

1400/7

چكيده رشد اقتصادي مستلزم تقسيم¬كار و انجام مبادلات است. كيفيت و چگونگي اين مبادلات به چارچوب¬هاي نهادي به‌عنوان قواعد تعاملي بستگي دارد. همچنين انجام هر مبادله¬اي نيازمند پرداخت هزينه¬هايي تحت عنوان هزينه مبادله است لذا شناخت مكانيسم ايجاد هزينه مبادله و نوع ارتباط علي آن با رشد اقتصادي از موضوعات مهم در مسير رشد و هدف غايي اين پژوهش است. مطالعه حاضر با راهنمايي و واكاوي پارادايمي براي تدقيق مفاهيم خاصي نظير «هزينه مبادله» انجام پذيرفته است. پژوهش در بررسي پارادايم¬ها از روش «اسنادي» بهره مي¬جويد و براي تخمين هزينه مبادله از روش¬ فيلترينگ و رهيافت ميميك كه حالت خاصي از معادلات ساختاري است، استفاده مي¬كند. شايان‌ذكر است در اقتصاد نهادگرايي جديد، هزينه مبادله به¬عنوان نقطه اتصال نهادها به عملكرد اقتصادي به‌مثابه اصطكاك موجب مي¬شود كه همواره ميان وضعيت موجود و بهينه اختلاف وجود داشته باشد. با توجه به قياس هزينه مبادله با اصطكاك، روشي را كه از تفاوت بين شاخص¬هاي بهينه و موجود براي تخمين هزينه مبادله استفاده مي¬كند، روش اصطكاكي ناميديم. مجموعه عمليات انجام‌شده در اين پژوهش منجر به برآورد سه نماگر هزينه مبادله گرديد كه دو نماگر از طريق معادلات ساختاري و يك نماگر از طريق فيلترينگ به دست آمد. نتايج پژوهش در خصوص روند و اندازه نسبي هزينه مبادله به‌صورت درصدي از GDP نشان داد كه طي دوره (1397-1344) هر سه نماگر داراي روند نزولي بوده¬اند و ميانگين آن از نماگرهاي ليزرلي حول‌وحوش % 24 و نماگر فيلترينگي معادل % 27 بوده¬ است. ميانگين مقادير مطلق اين هزينه طي دوره موردپژوهش در دو شاخص ليزرلي به ترتيب معادل 66 و 75 ميليارد دلار به قيمت¬هاي ثابت سال 2010 بوده است درحالي‌كه اين مقدار براي هزينه مبادله فيلترينگي حول‌وحوش 67 ميليارد دلار بوده است. بررسي نتايج حاصل از مدل¬هاي برتر در روش معادلات ساختاري حاكي از آن است كه متغير بي¬ثباتي اقتصاد كلان داراي تأثير مثبتي بر هزينه مبادله بوده است. متغيرهاي نابرابري و حكمراني با اثرگذاري مثبت، علل اساسي افزايش هزينه مبادله در ايران بوده¬اند. آزادي اقتصادي ضمن حضور در الگوي نهايي به¬صورت منفي بر هزينه مبادله تأثير گذاشته است. متغير فناوري اطلاعات در همه الگوهايي كه حضورداشته، داراي ارتباط مستقيم با هزينه مبادله بوده است. در طرف متغيرهاي آثار، هزينه مبادله داراي تأثير منفي بر دو متغير سرمايه¬گذاري و خالص سرمايه¬گذاري مستقيم خارجي بوده است و متغير بهره¬وري كل عوامل توليد به‌عنوان متغير شاخص به عدد يك تثبيت شد. نتايج آزمون¬هاي عليت نشان داد كه هر سه نماگر هزينه¬ مبادله داراي عليت يك¬طرفه از هزينه مبادله به رشد اقتصادي بوده¬اند. نتايج بررسي تطبيقي حاكي از آن است كه هر سه نماگر ويژگي¬هاي ساختاري مشابهي را نشان مي¬دهند.

209968

دانشكده علوم اجتماعي

دانشگاه رازی کرمانشاه

شهرام فتاحي

مجتبي الماسي