آسيب‌شناسي و ارزيابي اثرات كاهش سطح آب درياچه اروميه بر نظام اسكان و فعاليت منطقه

ارشد

سطح آب درياچه‌ي اروميه در طول دو دهه‌ي گذشته با كاهش چشم‌گيري روبرو بوده است. اين مشكل علاوه بر اثرات مخربي كه بر اكوسيستم‌هاي گياهي و جانوري باقي گذاشته، براي ساكنان اطراف درياچه نيز پيامدهاي ناگواري در زمينه‌ي اسكان و فعاليت در پي داشته است. پژوهش حاضر تلاش كرده است تا با آسيب‌شناسي كاهش سطح آب درياچه اروميه بر اسكان و فعاليت در يك محدوده انتخابي واقع در استان آذربايجان غربي شامل شهرستان‌‌‌‌هاي اروميه، نقده، سلماس و مياندوآب در مجاورت درياچه اروميه در يك افق زماني 20 ساله و با بكارگيري روش سناريونگاري، مبنايي براي برنامه‌ريزي در شرايط محتمل براي آينده منطقه ايجاد كند. پژوهش حاضر از نظر هدف، كاربردي و از نظر روش و ماهيت از نوع توصيفي تحليلي و مورد كاوي است. براي جمع آوري داده‌‌‌ها و اطلاعات نيز از روش‌‌‌‌هاي اسنادي و برداشت ميداني بهره گرفته شده است. ابزار گردآوري اطلاعات در روش اسنادي، بانك‌‌‌‌هاي اطلاعاتي موجود و در برداشت ميداني، پرسشنامه مي‌‌‌‌‌باشد. بر اين اساس، در ابتدا متغيرهاي موثر بر اسكان و فعاليت با بررسي مطالعات كتابخانه‌اي و تجارب درياچه‌‌‌‌هاي مشابه، استخراج شدند و سپس با بهره‌گيري از روش دلفي و به كمك نرم افزار سناريو ويزارد و مدل DPSIR، سناريوهاي سازگار براي آينده منطقه و همچنين راهبردهاي متناسب آن‌‌‌ها تبيين گرديد. به اين صورت كه چهار عدم قطعيت بحراني سدسازي، نرخ بيكاري، ميزان فقر و نابرابري و احساس امنيت فردي و اجتماعي به عنوان متغيرهاي كليدي تحقيق شناسايي و سه سناريوي محتمل وضعيت ايستا (متوقف شدن سدسازي و تداوم روند موجود در ساير شاخص‌ها)، وضعيت بحراني (متوقف شدن سدسازي و كاهش احساس امنيت فردي و اجتماعي) و وضعيت بسيار بحراني (متوقف شدن سدسازي، افزايش نرخ بيكاري و كاهش احساس امنيت فردي و اجتماعي) براي منطقه معرفي شدند. بر اساس مطالعات مي‌‌‌‌‌توان گفت كاهش سطح آب درياچه اروميه اثرات مستقيمي همچون ركود صنعت گردشگري منطقه، افول زندگي زراعي، كاهش فعاليت‌‌‌‌هاي غير‌كشاورزي، تعطيلي صنايع تبديلي، فقر زودرس، مهاجرت و تغييرات جمعيتي روستا، افزايش هزينه‌‌‌ها و تهديد امنيت شغلي و درآمدي و اثرات غير‌مستقيمي همچون شور شدن آب‌‌‌‌هاي زيرزميني و بروز آسيب‌‌‌‌هاي اجتماعي بر منطقه مي‌‌‌‌‌تواند داشته باشد. همچنين بررسي آمارها نشان مي‌‌‌‌‌دهد منطقه با كاهش اشتغال در بخش‌‌‌‌هاي مختلف اقتصادي و افزايش نرخ بيكاري روبرو شده است؛ هر چند كه علل گوناگوني مي‌‌‌‌‌تواند در اين حوزه دخيل باشد، اما بي شك بحران درياچه يكي از عوامل تاثيرگذار بوده است. اما از نظر سكنه منطقه حداقل تا اين زمان و در محدوده مورد مطالعه، كاهش قابل توجهي از جمعيت و تعداد خانوارها ديده نمي‌‌‌‌‌شود. در نهايت، مديريت هوشمند آب و خاك و تقويت بستر نهادي به عنوان راهبردهاي متناسب با سناريوي اول، تاب آور ساختن جوامع روستايي و تمركز بر گروه‌‌‌‌هاي آسيب پذير و حساس به عنوان راهبردهاي متناسب با سناريوي دوم و توسعه اقتصادي محلي و توسعه روستايي به عنوان راهبردهاي متناسب با سناريوي سوم پيشنهاد شده اند.

209838

دانشگاه علم و صنعت ايران

-

شهرسازي

محمدصالح شكوهي بيدهندي