توسعه مدل بهينه‌سازي عامل بنيان براي بررسي اثرات ايجاد بازار هوشمند آب سطحي

كارشناسي ارشد

درياچه اروميه به دلايل مختلف اقتصادي – اجتماعي و اكولوژيكي، نقش مهمي در كشور ما دارد. تغييرات ورودي درياچه در اثر تغييرات آب و هوايي، استفاده بيش ‌از حد از منابع آب سطحي، ساخت سد، بارندگي كمتر و سياست‌هاي اشتباه مديريتي موجب كاهش سطح آب درياچه شده است. رودخانه گدار يكي از منابع آب سطحي درياچه اروميه و در جنوب غربي اين درياچه واقع است. سد حسنلو واقع در خارج از بستر رودخانه گدار، به منظور تأمين نياز آبي بخش كشاورزي شهرستان نقده ساخته شده است كه از محل رودخانه گدار آبگيري مي‌شود و يكي از عوامل تأثيرگذار در حجم آب ورودي به درياچه اروميه است. با توجه به بحران آب درياچه اروميه گزينه‌هاي مختلفي از جمله تشكيل بازار آب در حوضه‌ي آبريز اين درياچه مطرح است. در اين پژوهش با استفاده از رويكرد مدل‌سازي عامل بنيان به بررسي و تجزيه تحليل اثرات اقتصادي و هيدرولوژيكي ايجاد نهاد بازار آب در اراضي كشاورزي تحت پوشش سد حسنلو پرداخته شده و اثربخشي بازار آب هوشمند مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج نشان مي‌دهد عملكرد بازار هوشمند تحت تأثير سياست‌هاي برداشت آب از رودخانه گدار قرار دارد و تحت سياست‌هاي مختلف برداشت از رودخانه گدار، عملكرد بازار تغييرات محسوسي از خود نشان مي‌دهد. در اين تحقيق از چهار ساختار بازار هوشمند، حراج دوگانه قيمت تعادلي، حراج دوگانه قيمت يكنواخت و حراج دوگانه قيمت متغير استفاده شده است و ساختارهاي قيمت‌گذاري مذكور از نظر اثربخشي هيدرولوژيكي و اقتصادي با يكديگر مقايسه شده‌اند. نتايج نشان مي‌دهد كه كاهش حقابه ها بر اساس ميزان آب در دسترس و در چارچوب قوانين مديريتي منابع آب در تمامي سناريوها، منجر به كاهش 25 درصدي حجم آب ورودي سد و بهبود شرايط هيدرولوژيكي رودخانه شده است اما از لحاظ اقتصادي سود خالص كشاورزان را حدود 6 درصد نسبت به سناريوي بدون بازار كاهش داده است. همچنين نتايج نشان مي‌دهد ايجاد نهاد بازار آب بدون سياست كاهش حقابه مي‌تواند مجموع سود خالص كشاورزان را حدود 15 درصد افزايش دهد. مقايسه نتايج در چهار ساختار بازار نشان مي‌دهد ساختار بازار هوشمند و ساختار حراج دوگانه قيمت تعادلي بهترين عملكرد را از لحاظ شدت رقابت، حجم مبادلات و توزيع ثروت بين كشاورزان دارند. همچنين نتايج مدل نشان مي‌دهد كه افزايش ضريب هزينه تراكنش منجر به عملكرد نامطلوب بازارهاي آب مي‌شود. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در الگوي كشت غالب منطقه، كشت محصول گندم به ازاي يك واحد آب حدود 33 درصد سود بيشتري نسبت به كشت محصول چغندرقند ايجاد مي‌كند.

204906

دانشگاه علم و صنعت ايران

رشته عمران-گرايش مديريت منابع آب

دكتر حسين عليزاده