بررسي عكس العمل گلرنگ در شرايط تنشهاي محيطي خشكي و شوري

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

7/25/2021 12:00:00 AM

تنش هاي خشكي و شوري از جمله تنش هاي محيطي مهم هستند كه كاهش توليدات زراعي و باغي در تمام جهان مخصوصا مناطق خشك و نيمه خشك را سبب مي شوند. گلرنگ از جمله گياهان روغني و صنعتي است كه كشت آن مي تواند بخشي از نياز كشور به روغن هاي نباتي را تامين كند. در اين پژوهش به منظور بررسي اثر برهمكنش شوري و خشكي بر گياه گلرنگ رقم بدون خار گلدشت آزمايشي بصورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با سه تكرار در گلخانه ايستگاه تحقيقات پسته شهرستان اردكان واقع در استان يزد در سال 1398 انجام گرفت. تيمارهاي خشكي شامل دورهاي آبياري 5(I1)، 10 (I2) و 15 (I3) روز بودند. چهار سطح شوري آب آبياري شامل: S1: آب شهري با شوري 0/7، :S2 آب قنات با شوري 4، :S3مخلوط آب چاه و قنات با شوري 7 و S4: آب چاه با شوري 10دسي زيمنس بر متر بود. صفات مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي مرتبط با گياه گلرنگ شامل قطرساقه، ارتفاع بوته، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، وزن دانه، وزن هزاردانه، وزن خشك شاخساره، شاخص برداشت، سطح برگ، تبخير- تعرق، درصد نشت يوني، تعداد برگ، شاخص SPAD و كارايي مصرف آب اندازه گيري شدند. نتايج تجزيه واريانس داده-ها نشان داد كه اثرات اصلي سطوح مختلف شوري آب آبياري و دورهاي مختلف آبياري بر تمام صفات اندازه گيري شده معني دار بود. همچنين اثر متقابل كم آبياري و آبياري با آب شور بر روي تمامي صفات بجز قطر ساقه، تعداد طبق در بوته، سطح برگ و درصد نشت يوني در سطح يك درصد معني دار بود. با افزايش شوري آب آبياري و طولاني شدن دور آبياري تمامي صفات به جز درصد نشت يوني كاهش پيدا كردند. با افزايش شوري از 0/7 به 10 دسي زيمنس بر متر، متوسط تبخير-تعرق كل دوره رشد و تبخير-تعرق در دوره اعمال تنشها به ترتيب 17/4 و 32 درصد كاهش پيدا كرد. به علاوه با افزيش دور آبياري از 5 به 15 روز ميانگين تبخير-تعرق كل و تبخير-تعرق در دوره اعمال تنش ها به ترتيب 20/7 و 38 درصد كاهش يافت. در بيشترين سطح شوري نسبت به تيمار شاهد، متوسط عملكرد دانه 84/7 درصد كاهش يافت. طولاني شدن دور آبياري تا 15 روز نيز نسبت به دور آبياري 5 روز باعث كاهش 86/4 درصدي در عملكرد دانه شد. مشاهده گرديد كه كم آبياري نتوانسته در افزايش كارايي مصرف آب در توليد دانه موثر باشد و اين ميتواند به دليل حساس بودن مرحله گلدهي و پر كردن دانه به تنش آبي باشد. در دور آبياري 5 روز كه گياه با تنش خشكي مواجه نبود تنش شوري ملايم باعث افزايش شاخص SPAD در برگ شد بطوريكه در سطح شوري 4 دسي زيمنس برمتر نسبت به شاهد افزايش 22 درصدي در اين شاخص مشاهده شد ولي با شديدتر شدن شوري ميزان اين شاخص هم بطور معني داري كاهش يافت. با افزايش دور آبياري از 5 به 15 روز و افزايش شوري آب آبياري از 0/7 به 10 دسي زيمنس برمتر، شاخص SPAD به ترتيب 32/5 و 25/4 درصد كاهش پيدا نمود. همچنين با افزايش دور آبياري از 5 به 15 روز و افزايش شوري آب آبياري از 0/7 به 10 دسي زيمنس برمتر، نشت يوني به ترتيب به ميزان 29/5 و 24/8 درصد افزايش يافت. نتايج نشان داد كه تاثير تنش خشكي بر پارامترهاي فيزيولوژيكي گلرنگ بيشتر از تاثير شوري آب آبياري بوده است. ضريب كاهش عملكرد دانه و وزن خشك شاخساره در اثر تنش آبي به ترتيب 1/89 و 0/91 بدست آمد و اين نتيجه نشان داد كه توليد دانه نسبت به توليد ماده خشك در گياه گلرنگ به كمبود آب حساس تر بود. ضريب آب سهل الوصول براي عملكرد دانه و عملكرد ماده خشك به ترتيب برابر 0/73 و 0/57 بدست آمد. حد آستانه شوري محلول خاك براي كاهش عملكرد دانه گلرنگ حدود 3/4 دسي زيمنس بر متر و شيب كاهش عملكرد دانه به ازاي افزايش يك واحد شوري 5/8 درصد بدست آمد. نتايج بدست آمده از آزمايش گلداني بطور كامل قابل تعميم به شرايط مزرعه نميباشد ولي انتخاب صحيح سطوح تنشهاي شوري و خشكي براي آزمايش مزرعه اي بر اساس نتايج حاصله به خوبي قابل انجام است.

204875

دانشگاه اردکان

يرمي نجمه Yarami Najmeh