راهبردهاي ارتقاي خوانايي در طراحي فضاهاي زيرسطحي؛ نمونه مورد پژوهي زيرگذر چهارراه ولي‌عصر (عج) تهران

كارشناسي ارشد

چكيده بهره‌برداري از فضاهاي زيرسطحي با رشد و توسعه شهرها و ضرورت استفاده پايدار از تمامي ظرفيت‌هاي موجود، بدل به امري گريزناپذير و نيازي اساسي در كلان‌شهرها شده است. اما از آنجا كه اين فضاها در گذشته به شدت كنوني استفاده نمي‌شده‌اند و موارد استفاده از آن‌ها نيز متفاوت بوده است، لذا تا به امروز در مورد نحوه دستيابي به كيفيات مطلوب از اين فضاها تجارب و آراي اندكي موجود است. يكي از كيفياتي كه دستيابي به آن همواره در فضاهاي زيرسطحي مورد سوال است، كيفيت خوانايي اين فضاهاست. خوانايي كه در حقيقت عبارت است از قابليت محيط در بخاطر سپرده شدن در ذهن افراد و يادآوري مجدد آن به‌منظور مسيريابي و جهت‌يابي، كيفيتي است كه نحوه تأمين آن در فضاهاي زيرسطحي نسبت به روي سطح شرايط متفاوتي دارد. از اين رو نيازمند انجام مطالعاتي است كه بتواند عوامل مؤثر بر خوانايي فضاهاي زيرسطحي را استخراج نمايد و راهبردهاي دستيابي به سطح مطلوبي از اين كيفيت را نشان دهد. در اين مطالعه با مرور ادبيات موضوع پيرامون فضاهاي زيرسطحي و خوانايي – به‌صورت عام براي تمامي فضاها و به‌صورت خاص براي فضاهاي زيرسطحي - كوشش شده است تا نخست عوامل مؤثر بر اين كيفيت در فضاهاي زيرسطحي استخراج شوند و سپس با استخراج شاخص‌هاي قابل اندازه گيري از اين عوامل، رويه‌اي براي ارزيابي كيفيت خوانايي در فضاهاي زيرسطحي ايجاد شود. تحقيق حاضر كه از جمله تحقيق‌هاي كاربردي محسوب مي‌گردد با روشي كيفي و با استفاده از ابزارهايي نظير مطالعات اسنادي، برداشت ميداني و تحليل نرم‌افزاري به ارزيابي شاخص‌ها پرداخته است. زيرگذر چهارراه ولي‌عصر (عج) شهر تهران به‌عنوان يكي از اندك نمونه‌هاي فضاي زيرسطحي فعلي شهر تهران و الگوي استفاده از فضاهاي زيرسطحي در آينده، به‌عنوان نمونه مورد پژوهي انتخاب شده و كيفيت خوانايي بر اساس شاخص‌هاي استخراج شده از مطالعات ادبيات موضوع در آن ارزيابي شده است. بر اساس نتايج ارزيابي شاخص‌ها مشخص شد كه زيرگذر چهارراه ولي‌عصر تهران از منظر كيفيت خوانايي شرايط مطلوبي را دارا نيست و كمتر از نيمي از شرايط و شاخص‌هاي غير مكاني را داراست ، در حال حاضر كمتر از پنجاه درصد را داراست و به لحاظ شاخص‌هاي مكاني نيز محدوده‌هاي مبهم و ناخواناي متعددي دارد. با توجه به نتايج ارزيابي و تجارب جهاني اهداف، راهبردها و سياست‌هاي طراحي تدوين شده‌اند و طرح پيشنهادي بر آن اساس ارائه گرديده است. واژه‌هاي كليدي: خوانايي – فضاهاي زيرسطحي – مسيريابي – جهت‌يابي

204245

دانشگاه علم و صنعت ايران

طراحي شهري

دكتر مهران علي‌الحسابي