مدل دو مرحله اي طراحي شبكه زنجيره تأمين حلقه بسته دارويي با در نظر گرفتن عدم قطعيت براي ميزان داروهاي منقضي شده و مسيريابي وسايل حمل و نقل مراكز جمع آوري كننده

كارشناسي ارشد

اهميت و نقش داروها در سيستم‌هاي سلامت روزبه‌روز در حال افزايش است. دارو كالاي خاصي است كه به‌طور مستقيم با سلامت و زندگي مردم ارتباط دارد. همچنين دارو به دليل ضروري بودن و پراهميت بودن آن، جزء محصولات با تقاضاي بالا محسوب مي‌شود. صنعت دارو به‌عنوان مجموعه¬اي از فرايندها،‌ عمليات¬ و سازمان¬هاي درگير در كشف، ايجاد و توليد داروها تعريف مي¬شود. دسترسي به دارو يكي از اهداف سيستم بهداشت و درمان است و حوزه بهداشت و درمان در هر كشوري از بااهميت‌ترين حوزه‌هاست و زنجيره تأمين اين حوزه داراي اهميتي استراتژيك است. افزايش ميزان و تنوع پسماندها و مخاطرات بهداشتي ناشي از آن‌ها، امروزه به‌عنوان يكـي از معضـلات مهم جوامع بشري مطرح مي‌باشند. ازجمله پسماندهاي آلاينـده محيط‌زيست در دنيـا، پسـماندها و زباله‌هاي دارويي هستند. زباله‌هاي دارويي شامل محصولات منقضي شده و داروهاي استفاده‌نشده هستند. داروهاي باقيمانده در خانوارها مي‌توانند باعث مسموميت ناخواسته بخصوص در كودكان و بزرگ‌سالان شوند و همچنين ممكن است منجر به سوءمصرف داروها و ساير خطرات ناشي از خوددرماني شود. امروزه به دليل اهميت وجود محيط زيستي پاكيزه براي حيات انسان‌ها و خطرناك و سمي بودن زباله‌هاي دارويي، موضوع امحا و بازيافت اين‌گونه از داروها به‌عنوان كالاي فسادپذير موردتوجه قرارگرفته است. طبق اصول بهداشتي و همچنين بهسازي زيست‌محيطي بايد تمامي زباله‌ها كه منشأ آلودگي و همچنين بيماري هستند دفع شوند تا از انتشار و انتقال بيماري و همچنين اثرات مخرب زباله‌ها كه باعث آلودگي محيط‌زيست مي‌شوند جلوگيري شود .دفع داروهاي منقضي شده يا زباله‌هاي دارويي مي‌تواند بسيار پرهزينه و حساس باشد زيرا برخلاف ساير ضايعات و زباله‌ها، داروهاي منقضي شده يا زباله‌هاي دارويي تقريباً براي بازگردانده شدن و استفاده مجدد بي‌ارزش هستند، بنابراين رويكرد مناسبي جهت برنامه‌ريزي و دفع اين ضايعات با در نظر گرفتن هزينه‌هاي اين شبكه موردنياز است. ازاين‌رو مـديريت پسماندها كه عبارت است از مجموعه‌اي از مقرارت منسجم و نظام‌يافته در زمينه مراحـل مختلـف توليـد، نگهداري، جمع‌آوري، حمل‌ونقل، بازيافت و دفع مواد زائد مطـابق بـا بهتـرين اصـول بهداشـت همگاني، اقتصادي و ساير نيازهاي زيست‌محيطي و آنچه براي مردم موردتوجه اسـت، اهميت مي‌يابد. جهـت بهبـود مديريت پسماند دارويي مي‌بايست يك چارچوب قانوني ، سيستم‌هاي دقيق مديريت داخلي و برنامه‌هايي جهت برنامه‌ريزي به هنگام زباله‌ها و تخمين ميزان پسماندهاي توليدشده و ارزيابي و تعيين تكنيك‌هاي مؤثر و مناسب دفع آن‌ها در هر كشوري وجـود داشـته باشـد. هدف اصلي در اين پايان‌نامه، يافتن تعداد بهينه مراكز جمع‌آوري براي پاسخگويي به تمام نيازهاي موجود با در نظر گرفتن اقتصادي بودن تأسيس آن‌ها و همچنين كمينه كردن هزينه‌هاي مربوط به احداث و حمل‌ونقل و بازيافت و امحا بوده است. همچنين پرداختن به مسئله مسيريابي وسايل نقليه براي جمع‌آوري زباله‌هاي دارويي و داروهاي استفاده‌نشده كه همچنان تاريخ انقضا دارند و انتقال آن‌ها به مراكز جمع‌آوري و سپس انتقال آن‌ها از مراكز جمع‌آوري به مراكز بازيافت، مراكز امحا و كشورهاي نيازمند دارو و كمينه كردن ميزان توليد كربن دي‌اكسيد كه از مشكلات زيست‌محيطي است، از ديگر اهدافي بوده كه در اين پايان‌نامه در نظر گرفته شده است. وجه تمايز و نوآوري اين پژوهش در مقايسه با ساير تحقيقات بررسي تمامي سطوح موجود در زنجيره تآمين دارو با در نظر گرفتن هزينه هاي آن ها و مسائل زيست محيطي مي باشد. مدل پيشنهادي ابتدا در ابعاد كوچك توسط نرم افزار GAMS و سپس با توجه به NP-hard بودن مسئله، توسط الگوريتم‌هاي GA و PSO حل‌شده است. اگرچه نتايج حاصل از پياده سازي اين دو الگوريتم تفاوت زيادي با يكديگر ندارند اما به صورت كلي نتايج الگوريتم GA نه تنها جواب هاي بهتري نسبت به الگوريتم PSO مي دهد بلكه در مدت زمان كمتري نيز مدل پيشنهادي را حل مي كند. نتايج بدست آمده از حل مدل در ابعاد بزرگ توسط اين دو الگوريتم نشان داد كه از اين مدل مي توان در مسائل دنياي واقعي كه از اهميت زيادي از منظر محيط زيستي برخوردار است استفاده كرد و به كمك آن با نزديك شدن به جواب بهينه هزينه هاي زنجيره و اثر زيست محيطي را بهبود بخشيد.

196471

دانشگاه علم و صنعت ايران

مديريت مهندسي

دكتر دين محمد ايماني