ساختاردهي به مساله توسعه سرمايه داري در ايران از منظر تاريخي

كارشناسي ارشد

اين پژوهش نقبي است به تاريخ انديشه توسعه يا در حقيقت «توسعه سرمايه داري» در ايران. مسلما، موضوع «توسعه» به انحاء مختلف، هم از حيث بررسي برنامه هاي 5 ساله دهه هاي اخير و هم از حيث بررسي رفتار نهادهاي سياسي و اقتصادي مرتبط با امر توسعه، يعني دولت ها، احزاب و مجالس قانون گذاري و نيز از حيث سنجش«انديشه هاي سياسي» صاحب منصبان ادوار مختلف، طي ساليان گذشته مورد واكاوي متعدد قرار گرفته است. اما بي شك جاي پژوهشي مستقل در خصوص انديشه هاي نهفته در پس ذهن متوليان اقتصاد اين كشور در دوره معاصر، خالي است. اينكه اصحاب قدرت در ايران، از همان ابتداي آشنايي ما با فرهنگ غرب و تحت تاثير آن، چه دركي از پديده هايي مانند ثروت، ترقي، توليد، تجارت، سرمايه، برنامه، رفاه، و غيره را داشتند، و چه شد كه در غايت امر، خروجي روندهاي مديريتي و برنامه ريزي كشور منجر به ظهور سرمايه داري در ايران شد، به نگاهي موشكافانه جهت تبيين انديشه هاي آنان نياز دارد كه اين امر از خلال كنكاش در رسائل و كتب بازمانده از آنان بدست آمدني خواهد بود. اين پژوهش پاسخي است به اين پرسش ها. پشتوانه روش شناختي اين پژوهش، رويكرد «ماترياليسم تاريخي» است كه اساسا در زمره رويكردهاي Hetrodox يا دگر انديش قرار دارد. تفكر دگر انديش، قائل به ناكارآمدي تفكر اقتصادي جريان اصلي يا همان رويكرد Mainstream، است كه ريشه در انديشه هاي نئوكلاسيك قرن نوزدهم دارد. باري، در رويكرد ماترياليسم تاريخي ، زندگي اجتماعي انسان ها به مثابه منظومه اي در هم تنيده و انداموار از انديشه و عمل براي بازتوليد حيات مادي خود عمل مي كند. در واقع، در انديشه ماترياليسم تاريخي رفتار اقتصادي مردم، يعني «شيوه توليد زندگي مادي»، «زيربناي» زندگي اجتماعي آنان در كل است، اما اين شيوه توليد زندگي مادي، متاثر از عناصر عيني هر جامعه اي، در رابطه متقابل با روبناهاي حقوقي، سياسي و انديشگي آن جامعه قرار دارد. لذا، انديشه يا آگاهي هر جامعه خاصه صاحبان قدرت در آن جامعه، به عنوان يكي از نهادهاي تعيين كننده شيوه توليد حيات مادي، مي تواند و بايد موضوع تحقيق تاريخي قرار گيرد.

196448

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر عطاالله رفيعي آتاني

اقتصاد گرايش توسعه اقتصادي و برنامه ريزي

دكتر مهدي عبدالحميد